عالی‌ترین مرتبه نماز

■ عالی‌ترین مرتبه نماز

عالی‌ترین مرتبه نماز

بسم الله الرحمن الرحیم

اهمیت به انجام واجبات و نیز کوشا بودن در ادای مستحبّات، که تقیّد به ظواهر شرع نام دارد، محتاج صبر است. مسلمان حقیقی باید راجع به واجبات و مستحبات، صبر و استقامت داشته باشد تا کم کم آن صبر، به او تقیّد دهد و به مرور، آن تقیّد، برای او ملکه شود.

وقتی اهمیّت به واجبات و ظواهر شرع برای کسی ملکه شود، بالاترین لذّات را از عبادت خواهد برد. لذّت‌ آدمی منحصر در خوراک و پوشاک و مادیات نیست، بلکه لذّات معنوی که از تقیّد به ظواهر شرع حاصل می‌شود، بسیار بالاتر است. لذّت عبادت و تقیّد به ظواهر شرع، به اندازه‌ای با اهمیّت است که پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌ می‌فرمایند:

«ألَرَکْعَتَانِ فِی جَوْفِ اللَّیْلِ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنَ الدُّنْیَا وَ مَا فِیهَا»[1]

لذت دو رکعت نماز شب نزد پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌ از دنیا و آنچه در دنیاست،‌ بالاتر است. تقیّد به ظواهر شرع، نزد همه اولیای الهی بسیار لذّت‌بخش است.

صبر در نماز

صبر در مقابل نماز، بیشترین سفارش و تأکید آموزه‌های دین مبین اسلام را به خود اختصاص داده است. به تعبیر بزرگان، نماز، کبریت احمر است. در واقع، نماز، معراج مومن است و می‌تواند انسان را به مرتبه‌ای برساند که نماز او، مکالمه و معاشقه با خدای سبحان باشد. البته این مکالمه مجازی نیست، بلکه حقیقی و واقعی است. وقتی که حمد و سوره می‌خواند، می‌تواند توجه داشته باشد و بیابد که خداوند متعال با زبان او، با وی حرف می‌زند. چه لذتی بالاتر از این مکالمه و معاشقه برای نمازگزار وجود دارد؟ البته کسی می‌فهمد و می‌یابد حمد و سوره او کلام خداست که با توجّه نماز بخواند و اهل نماز باشد.

مراتب نماز

نماز و سایر عبادات، معمولاً سه مرتبه دارند. مرتبه اول، نماز صحیح است. نماز صحیح نمازی است که مقدّمات و مقارنات آن مطابق دستور اسلام انجام شود؛ اگر کسی مطابق فتوای مراجع تقلید نماز بخواند، نماز او صحیح است و قضا ندارد و در روز قیامت تارک نماز محسوب نمی‌شود. در مقابل این نماز، نماز باطل قرار دارد.

مرتبه دوّم نماز که اهمیّت بیشتری دارد، نماز همراه با خضوع و خشوع است. نمازگزار، در این مرتبه از نماز، علاوه بر خضوع و رعایت آداب ظاهری و ادای صحیح کلمات و حرکات، خشوع دارد و دل او نیز به یاد خدا خاشع است. به عبارت دیگر، دل انسان هم همراه زبان او نماز می‌خواند. افراد متّقی چنین نماز می‌خوانند و خداوند هم نماز آنها را قبول می‌کند. چنان که در قرآن کریم می‌فرماید:

«إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقین»[2]

خداوند فقط از متّقین می‌پذیرد.

مرتبه سوّم از نماز، «نماز مبرور» است. نماز مبرور بدین معناست که علاوه بر اینکه نماز صحیح است و خداوند متعال آن را قبول می‌کند، پروردگار عالم به اقامه کننده آن تبریک و آفرین می‌گوید.

همه باید تلاش کنند نماز مقبول و نماز مبرور داشته باشند. کسی تصور نکند که اقامه چنین نمازی غیر ممکن یا سخت است؛ زیرا اساساً وضع نماز برای رسیدن انسان به چنین جایگاه ارزشمندی است. جایگاهی که در آن، بنده با خدای خویش معاشقه و مکالمه می‌کند و بالاترینِ لذّت‌ها را می‌برد. جایگاهی که اگر تمام دنیا را یک طرف و دو رکعت نماز را طرف دیگر قرار دهند، آن بنده به تمام دنیا و آنچه در آن است، پشت پا می‌زند تا توفیق درک آن دو رکعت نماز را بیابد.

«ألَرَکْعَتَانِ فِی جَوْفِ اللَّیْلِ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنَ الدُّنْیَا وَ مَا فِیهَا»[3]

راهکار دستیابی به عالی‌ترین مرتبه نماز

حال سوال مهم آن است که چه کنیم به این مقام برسیم!؟ رسیدن به چنین مقام و جایگاهی بسیار مشکل است، امّا با صبر در اطاعت و استقامت در عبادت، امکان‌پذیر است.

قدم اوّل برای رسیدن به این مرتبه، آن است که بنده مقدمات نماز را به خوبی و با آداب آن، فراهم کند و قدم دوّم، اهمیّت جدّی به خود نماز به عنوان ذی المقدمه یا اصل کار می‌باشد. امّا باید دانست که مهم‌ترین عامل، در همه زمینه‌های معنوی و از جمله در این موضوع، توفیق الهی است. بنابراین انسان باید توفیق دستیابی به این مقام بی‌نظیر را از خداوند متعال بخواهد؛ اگر کسی حال معنوی پیدا کرد، لازم است به صورت جدی گریه و زاری کند و دعا کند که به چنین جایگاهی دست یابد.

البته کسب توفیق الهی، محتاج زمینه‌ سازی توسط خود بنده است. صبر و استقامت در برابر نماز، موثرترین زمینه را برای دستیابی به نماز مقبول و نماز مبرور فراهم می‌کند و انسان را به جایی می‌رساند که هنگام اذان، حالت عجیبی پیدا می‌کند و خود بخود و با اشتیاق کامل به سمت نماز می‌شتابد.

جایگاه نماز در سیره معصومین علیهم السلام

همسران پیامبر اکرم«صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم» نقل می‌کنند که وقتی موذّن اذان می‌گفت، آن حضرت به‌ اندازه‌ای تلاطم‌‌ درونی پیدا می‌کردند و تغییر حالت‌ می‌دادند‌ که گویی ما‌ ایشان را نمی‌شناختیم و آن حضرت نیز ما را نمی‌دیدند.[4]

امام حسن مجتبی«سلام‌الله‌علیه» وقتی‌ قصد رفتن به‌ مسجد داشتند، غسل می‌کردند، بهترین لباس‌ها را می‌پوشیدند و نظیر دامادی که به حجله می‌رود، آهسته آهسته به سمت مسجد حرکت می‌کردند. هنگام ورود به مسجد، با بدن لرزان، پای راست را داخل مسجد می‌گذاشتند و می‌فرمودند: «إِلَهِی ضَیْفُكَ بِبَابِكَ، یَا مُحْسِنُ قَدْ أَتَاكَ الْمُسِی‏ءُ فَتَجَاوَزْ عَنْ قَبِیحِ مَا عِنْدِی بِجَمِیلِ مَا عِنْدَكَ یَا كَرِیم‏»[5] سپس وارد مسجد می‌شدند.

بالاترین لذّت برای امام دوّم، همین حالت است. این حالات، در اثر صبر و استقامت هنگام عمل به واجبات خصوصاً نماز، پیدا می‌شود. همه معصومین سلام‌الله‌علیهم چنین حالاتی داشته‌اند که اکنون مجال بازگویی آن نیست.

نماز، ملاک تفکیک مسلمان از غیر مسلمان

نماز یکی از ارکان مهم اسلام است[6] و در روز قیامت، مسلمان از غیرمسلمان به وسیله آن شناخته می‌شود. وقتی جهنمیان را به جهنم می‌برند، نگهبانان جهنم به آنها می‌گویند:

«ما سَلَكَكُمْ فی‏ سَقَرَ»[7]

چه چیز شما را به جهنم آورد؟

در این آیه شریفه، «ما»، استفهامیه است؛ یعنی با تعجّب این سوال را می‌پرسند. خزنه جهنّم تعجب می‌کنند که مگر می‌شود شیعیان و مسلمانان به جهنّم بیایند؟! ولی جهنّمیان پاسخ می‌دهند:

«قالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّینَ»[8]

می‌گویند ما از نمازگزاران نبودیم.

معنا ندارد کسی نماز نخواند و به بهشت برود! اگر کسی صد مرتبه به کربلا و مکه برود، روضه بگیرد و همه واجبات را به جا بیاورد، ولی نماز نخواند، حتماً به جهنّم می‌رود.

نکوهش استخفاف نماز

امام صادق سلام‌الله‌علیه در آخرین لحظات حیات، همه خویشان خود را جمع کردند؛ به‌طوری ‌كه همه تصوّر كردند امام سلام‌الله‌علیه وصیّت جدیدی دارند. پس از آنكه خویشان و بستگان امام ششم سلام‌الله‌علیه به‌ بالین ایشان حاضر شدند، حضرت فرمودند:

«انَّ شَفاعَتَنَا لاتَنَالُ مُستَخِفّاً بِالصَّلَوةِ»[9]

كسی كه نماز را سبك بشمارد، به شفاعت ما اهل‌بیت نمی‌رسد.

حضرت نفرمودند کسی که نماز نمی‌خواند، جایگاه چنین فردی مسلّماً جهنّم است، بلکه استخفاف نماز باعث می‌شود انسان از شفاعت اهل بیت سلام‌الله‌علیهم محروم شود.

مصداق سبك شمردن نماز این است كه انسان نماز را اوّل وقت و به جماعت به‌‌جا نیاورد و نماز را فدای خواسته‌های خود كند. استخفاف نماز آن است که کار دنیا را به کار آخرت و بر نماز مقدم بدارد. نماز را در حاشیه زندگی خود قرار دهد و زمانی كه به گمان خود به كار مهمّی اشتغال دارد، نماز را از اوّل وقت به تأخیر اندازد. مثلاً هنگام نماز، مشغول عذا خوردن یا کسب و کار باشد. کسی که ادّعای شیعه‌گری دارد، نمی‌تواند اهل نماز اوّل وقت و نماز جماعت نباشد. قرآن کریم در مذّمت بی‌اهمیّتی به نماز می‌فرماید:

«فَوَیْلٌ لِلْمُصَلِّینَ، الَّذینَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ»[10]

خداوند متعال در آیات سوره مبارکه ماعون، غافلان از نماز را بی‌دین معرفی می‌نماید و می‌فرماید: وای بر این نامسلمان‌ها که اهمیّت به نماز نمی‌دهند و در وقت نماز، از آن غافل‌اند.

ثواب نماز جماعت

با توجّه به اهمیّت نماز جماعت، ثواب فراوانی نیز برای آن ذکر شده است. پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم فرمودند:

وقتی یک نفر به دیگری اقتدا می کند و نماز جماعت دو نفری تشکیل می‌شود (مانند نماز جماعتی که زن و شوهر باهم می‌خوانند)، هر رکعتی ثواب صد و پنجاه رکعت نماز دارد. و اگر دو نفر اقتدا كنند هر ركعتى ثواب ششصد نماز دارد، و هر چه بیشتر شوند ثواب نمازشان بیشتر مى‏شود تا به ده نفر برسند، و تعداد آنان كه از ده نفر گذشت اگر تمام آسمان‌ها كاغذ و دریاها مركب و درخت‌ها قلم و جن و انس و ملائكه نویسنده شوند، نمى‏توانند ثواب یك ركعت آن را بنویسند.

این روایت به اندازه‌ای با اهمیّت است که در رساله‌های توضیح المسائل نیز آمده است و هرکس مقلّد هر مرجعی باشد، باید به نماز جماعت اهمیّت بدهد.[11]

البته به قول استاد بزرگوار ما، حضرت امام خمینی قدّس‌سرّ‌ه، این ثواب‌ها تفضلی است، نه ثواب استحقاقی. با این ثواب‌ها در حقیقت دانه می‌ریزند تا کبوتر بگیرند.

روش و منش حضرت امام خمینی«قدّس‌سرّ‌ه» نیز در نماز جماعت، این­گونه بود که بسیار برای آن اهمیّت قائل بودند. ایشان هر موقع برای نماز به مدرسه فیضیه می‌آمدند، چون همه جای آن فرش نداشت، عبای خود را پهن می‌کردند و نماز جماعت می‌خواندند.

همه بزرگان و کسانی که به مراتب بالای معنوی دست یافته‌اند، بسیار به نماز جماعت مقیّد بودند. کسی که اهل نماز جماعت نباشد، نمی‌تواند ادّعای مسلمانی کند چه برسد به آنکه بخواهد به مراتب والای معنوی دست یابد. ولی متأسّفانه امروزه، نماز جماعت برای اکثر افراد، کاری سخت و دشوار محسوب می‌شود! برای غلبه بر این سختی‌، باید صبر و استقامت به خرج داد.

مصداق سبك شمردن نماز این است كه انسان نماز را اوّل وقت و به جماعت به‌‌جا نیاورد و نماز را فدای خواسته‌های خود كند. استخفاف نماز آن است که کار دنیا را به کار آخرت و بر نماز مقدم بدارد.

نماز شب و اثرات سازنده آن

نماز شب نیز مانند نماز جماعت، به مهجوریت خاصّی دچار شده است. مرحوم آیت الله العظمى مرعشى نجفى  رحمة الله‌علیه می‌فرمودند: «روزى در راه زیارت گم شدم و بالأخره تا نزدیك مرگ بى‏تاب گشتم. با توسّلى به امام‏ زمان ارواحنافداه، حضرت به سراغ من آمدند و مرا نجات دادند و فرمودند كه «ننگ است براى شیعیان ما كه نماز شب نداشته باشند.»

در قرآن کریم، چندین آیه راجع به نماز شب وجود دارد. از جمله آیاتی که در ابتدای بعثت از جانب خداوند متعال بر پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم نازل شد، آیات ابتدایی سوره مبارکه مزمّل است. این آیات، مشتمل بر دستور العملی است که پیامبر را موظّف می‌کند به آنها عمل کنند.[12] یکی از آن دستورات، شب بیداری، تهجّد و نماز شب است:

«یا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ ، قُمِ اللَّیْلَ إِلاَّ قَلیلاً ، نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلیلاً ، أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتیلاً»[13]

خداوند متعال در این آیات می‌فرماید: یا رسول الله! به هر اندازه که می‌توانی، شب بیداری و تهجّد داشته باش.

در روایت آمده است که شیطان مواظب است تا شیعیان نماز شب نخوانند. آنها را سرگرم می‌کند تا از نماز شب غافل شوند و اینگونه بر گوش و چشم آنها مسلّط می‌شود و صبحگاه، کسل و افسرده از خواب برمی‌خیزند.[14]

مسلمان حقیقی، باید با استعانت از نیروی صبر و استقامت، راجع به اقامه نماز جماعت و نماز شب کوشا باشد. در صدر اسلام، مسلمانان همه نوافل را می‌خواندند و اصلاً یکی از علامت‌های مومن، ‌خواندن پنجاه و یک رکعت نماز در طول شبانه‌روز ، بیان شده است.[15]

کسی تصوّر نکند آنها کار خاصّی نداشته‌اند و از روی بیکاری به نماز می‌پرداختند، بلکه نگاهی به تاریخ سراسر تلاش و کوشش صدر اسلام، نشان می‌دهد که با وجود همه مشکلات و سختی‌ها، آنها خود را ملزم به اقامه نماز جماعت و نماز شب می‌دانستند. در زندگی آنان، نماز جماعت، مقدّم بر هر کار دیگری بود و اهتمام به این اصل، تنها در سایه صبر و استقامت صورت می‌گرفت.

بسیار جای تأثّر دارد که چرا شیعیان، نماز شب و نماز جماعت ندارند؟ بسیاری از اهل سنّت، اهتمام خاصّی به نماز جماعت دارند، ولی متأسّفانه آنها نیز، ولایت ندارند. هر دو عملکرد، نماز جماعت بدون ولایت و ولایت بدون نماز جماعت، ناقص و مایه ناراحتی است.


[1] . علل الشرائع، ج 2، ص 363

[2] . مائده/ 27

[3] . علل الشرائع، ج 2، ص 363

[4] . عدّة الداعی، ص 152

[5] . بحارالأنوار، ج 43، ص 339

[6] . امالی الصّدوق، ص 268: «بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسِ دَعَائِمَ عَلَى الصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ الصَّوْمِ وَ الْحَجِّ وَ وَلَایَةِ أَمِیرِ الْمومِنِینَ وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهِ ع»

[7] . مدثر / 42

[8] . مدثر / 43

[9] . من لایحضره الفقیه، ج 1، ص 206

[10] . ماعون / 5-4

[11] . ر.ک: رساله توضیح المسائل، ص 172، مسأله 1070

[12] . ر.ک: سیر و سلوک؛ مقدّمه (از آثار معظّم له)

[13] . مزمّل / 4-1

[14] . من لا یحضره الفقیه، ج‏1، صص 479-478

[15] . روضة الواعظین، ج 1، ص 195: «عَلَامَاتُ الْمومِنِ خَمْسٌ صَلَاةُ إِحْدَى وَ الْخَمْسِینَ وَ زِیَارَةُ الْأَرْبَعِینَ وَ التَّخَتُّمُ بِالْیَمِینِ وَ تَعْفِیرُ الْجَبِینِ وَ الْجَهْرُ بِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیم‏»

این مطلب را به اشتراک بگذارید :
اشتراک گذاری در کلوب اشتراک گذاری در  فیس بوک اشتراک گذاری در تویتر اشتراک گذاری در افسران

نوع محتوا : مقاله
تعداد کلمات : 2206 کلمه
مولف : پایگاه اطلاع رسانی آیت الله مظاهری
1394/5/13 ساعت 13:13
کد : 646
دسته : آداب باطنی و حضور قلب در نماز
لینک مطلب
کلمات کلیدی
نماز
حضور قلب
آداب نماز
آداب ظاهری نماز
آداب باطنی نماز
لذتهای معنوی
شرایط صحت نماز
نماز مقبول
سیره اهل بیت علیهم السلام در نماز
درباره ما
با توجه به نیازهای روزافزونِ ستاد و فعالان ترویج اقامۀ نماز، به محتوای به‌روز و کاربردی، مربّی مختصص و محصولات جذاب و اثرگذار، ضرورتِ وجود مرکز تخصصی در این حوزه نمایان بود؛ به همین دلیل، «مرکز تخصصی نماز» در سال 1389 در دلِ «ستاد اقامۀ نماز» شکل گرفت؛ به‌ویژه با پی‌گیری‌های قائم‌مقام وقتِ حجت الاسلام و المسلمین قرائتی ...
ارتباط با ما
مدیریت مرکز:02537841860
روابط عمومی:02537740732
آموزش:02537733090
تبلیغ و ارتباطات: 02537740930
پژوهش و مطالعات راهبردی: 02537841861
تولید محصولات: 02537841862
آدرس: قم، خیابان شهدا (صفائیه)، کوچۀ 22 (آمار)، ساختمان ستاد اقامۀ نماز، طبقۀ اول.
پیوند ها
x
پیشخوان
ورود به سیستم
لینک های دسترسی:
کتابخانه دیجیتالدانش پژوهانره‌توشه مبلغانقنوت نوجوانآموزش مجازی نمازشبکه مجازی نمازسامانه اعزاممقالات خارجیباشگاه ایده پردازیفراخوان های نماز