سه راهکارِ آماده سازی خردسالان برای نماز

■ سه راهکارِ آماده سازی خردسالان برای نماز

سه راهکارِ آماده سازی خردسالان برای نماز

حجت الاسلام دکتر داودی

در ابتدا لازم است که با ویژگی‌های این دوران آشنا شویم تا با شناختی درست راهکارها اثر بخش شود.

الف. ويژگي­هاي روانشناختي دورة کمتر از 7سال

كودك در اين دوره ويژگي­هاي خاصي دارد كه او را از ديگران متمايز مي‌كند. او در اين دوره استفاده از نماد و زبان را آغاز مي‌كند و در سن 6 و 7 سالگي گفتار او به بزرگسالان شبيه مي‌شود؛ كليه بخش­هاي گفتار و قواعد صحيح دستوري را به كار مي‌برد و مي‌تواند جمله‌هاي پيچيده و مركب بسازد.[1]

توانايي ذخيره‌سازي در حافظة كوتاه مدت در اين دوره محدود است؛ اما در دورة دبستان افزايش مي‌يابد و كامل مي‌شود.[2]

كودكان در اين دوره از سن سه سالگي به دوستي با ديگران رو مي‌آورند. اين دوستي­ها گرچه در ابتدا سطحي و موقت است، به تدريج گزينشي‌تر، عميق­تر و بادوام‌تر مي‌شود. دوستان معمولا با يكديگر به بازي مي‌پردازند.[3] بيشتر وقت كودك در اين دوره به بازي مي‌گذرد و به همين جهت، در روايات توصيه شده است مانع بازي او نشوند. امام صادقj مي‌فرمايد: "دَعِ ابْنَكَ يَلْعَبُ‏ سَبْعَ‏ سِنِينَ"؛[4] بگذار فرزندت هفت سال بازي كند!

با توجه به ويژگي­هاي پيش گفته، روشن مي‌شود كه كودك در اين دوره قابليت تعليم و تربيت منظم و برنامه‌ريزي شده را ندارد و يادگيري­هاي او بيشتر در ضمن بازي و فعاليت­هاي روزمره حاصل مي‌شود. بنابراين، در اين دوره بيشتر بايد به فراهم آوردن زمينه‌هاي مناسب براي تعليم و تربيت ديني او و اهل نماز شدنش همت گماشت. در آموزه‌هاي ديني نيز به اين مطلب تصريح شده كه هفت سال اول دوران بازي است. با اين وجود، اين به معناي رها كردن كودك نيست و در همين دوره هم بايسته است تا حد امكان فرزند با مسجد و نماز آشنا شده و به آنها گرايش پيدا كند.

ب. راهکارهای فراهم آوردن زمينة مساعد

براي فراهم آوردن زمينه‌هاي مناسب براي هدايت فرزند به نماز راهكارهايي وجود دارد كه مهم­ترين آنها عبارتند از تغذيه حلال، انتخاب نام نيكو، محبت به فرزندان، مقيد بودن والدين به نماز، ارتباط با خانواده‌هاي متدين و پايبند به نماز، و پرورش عادت­­هاي مناسب.

در اين دوره آنچه مهم است فراهم آمدن زيرساخت­هاي لازم براي گرايش فرزند به نماز است. همچنين دور نگه‌داشتن فرزند از تأثيرات سوء موانع گرايش به نماز مانند دوستان و خانواده‌هاي بي‌نماز و رسانه‌هاي فاسد اهميت بسياري دارد.

  1. تلقين اعتقادات

چنانچه در روایت پیشین آمد:

"آنگاه كه پسر سه ساله شد به او مي­گويند هفت بار بگو: "لا إله إلاّ اللّه". وقتي سه سال و هفت ماه و بيست روزه شد، به او مي­گويند: هفت بار بگو: "محمّد رسول اللّه". وقتي چهار ساله شد به او مي­گويند: هفت بار بگو "الهم صل علي محمد و آل محمد" آنگاه كه پنج سالش تمام شد از او مي پرسند: دست چپ تو كدام و دست راست تو كدام است؛ اگر جواب صحيح داد او را رو به قبله مي­كنند و مي­گويند: سجده كن و رهايش مي­كنند تا شش ساله شود... هرگاه وضو و نماز را آموخت، خداوند والدينش را مشمول رحمت خود مي­كند.[5]

مطابق اين روايت قبل از آنكه آموزش نماز به صورت مستقيم شروع شود، بايد مباني اعتقادي كه عبارتند از توحيد و نبوّت پيامبر اسلام به كودك تلقين شود. شايد راز تأكيد بر تلقين عقايد اسلامي به فرزند در اين دوره، با اينكه توانايي درك و فهم آنها را ندارد، اين است كه كودك در اين دوره بسيار تلقين­پذير است و اين آموزه‌ها را مي‌پذيرد و زمينه‌اي براي درك و فهم آن در بزرگسالي مي‌شود. افزون بر اين، كودك به ميزان درك و فهم خود اين آموزه‌ها را مي‌فهمد و همين مقدار براي اين دوره كفايت مي‌كند.

  1. ایجاد انس والفت به نماز

در این مقطع سنی اولین و مهم­ترین گامی که والدین و مسئولان تربیتی باید بردارند این است که فرزندان را نماز­پذیر بار بیاورند و کاری نکنند که آنان نماز­گریز یا حتی نماز­ستیز شوند. براي تحقق اين هدف، فراهم آوردن فرصت مشاهده نماز و تقليد از آن ضرورت دارد و به هيچ وجه نبايد از او بخواهيم مانند بزرگسالان نماز بخواند.

 

  1. فراهم آوردن فرصت مشاهد و تقلید نماز

افزون بر اين، در اين دوره ضرورت دارد او با نماز آشنا و نسبت به آن گرايش مثبت پيدا كند؛ اما از آنجا كه عمدة يادگيري­هاي فرزند در اين دوره از راه مشاهده و تجربه است، اين آشنايي بايد از راه مشاهده و تجربه صورت بگيرد نه آموزش­هاي نظري و رسمي. بر اين اساس، يكي از راهكارهاي رسيدن به اين مقصد فراهم آوردن فرصت مشاهدة نماز والدین و دیگران براي كودك است. هنگامي كه فرزند نماز والدين را مشاهده مي‌كند، به آن علاقه‌مند و از آنها تقليد مي‌كند. البته، اين تقليد كامل نيست و متناسب با شرايط سني كودك است.

پیامبر(ص)، حسنین(ع) را بر دوش خود سوار می­کردند و به مسجد می­آوردند. روزی یکی از ایشان در حالي كه پيامبر در سجده بودند، بر دوش پیامبر رفت و پیامبر برای مراعات حال او سجده را طولانی کردند.[6] نقل است كه روزی پیامبر(ص) دو رکعت آخر نماز را سریع خواندند وقتی از ایشان پرسیدن چه اتفاقی افتاده بود که نماز را کوتاه کردند، ایشان فرمودند مگر صدای گریه کودک را نشنیدید.[7] اينها همگي نشان مي‌دهد كه در زمان پيامبر(ص) مسلمانان فرزند خود را به مسجد مي‌بردند. البته از طرفی باید مراقب باشند فرزندانشان نظم مسجد را مختل نکنند و مانع حضور قلب و آرامش نمازگزاران نشوند و از سوی دیگر نباید آزادی کودکان چنان محدود شود که آنان احساس اسارت و خستگی کنند.

 

 


[1]. رايس، رشد انسان، ص 166.

[2]. همان، ص 183؛ بي‌ريا و ديگران، روانشناسي رشد، ج 2، ص 640.

[3]. همان، ص 266ـ267.

[4]. "دَعِ ابْنَكَ يَلْعَبْ سَبْعَ سِنِينَ وَ يُؤَدَّبْ‏ سَبْعَ سِنِينَ وَ أَلْزِمْهُ نَفْسَكَ سَبْعَ سِنِينَ فَإِن أَفْلَحَ وَ إِلَّا فَإِنَّهُ مِمَّنْ لَا خَيْرَ فِيهِ." (شیخ صدوق، من لا يحضره الفقيه، ج‏3، ص492)

[5]. عاملی، وسائل الشيعه، ج21، ص 474، روايت 3.

[6]. "رَسُولُ اللَّهِ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ سَجْدَةً أَطَالَ فِيهَا، فَقَالَ النَّاسُ عِنْدَ انْقِضَاءِ الصَّلَاةِ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ سَجَدْتَ بَيْنَ ظَهْرَانَيْ صَلَاتِكَ سَجْدَةً أَطَلْتَهَا حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ قَدْ حَدَثَ أَمْرٌ، أَوْ أَنَّهُ أَتَاكَ وَحْيٌ، فَقَالَ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ: "كُلُّ ذَلِكَ لَمْ يَكُنْ، وَ لَكِنَّ ابْنِي هَذَا ارْتَحَلَنِي، فَكَرِهْتُ أَنْ أُعَجِّلَهُ حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ"، وَ كَانَ الْحَسَنُ أَوِ الْحُسَيْنُ عَلَيْهِمَا السَّلَامُ قَدْ جَاءَ النَّبِيَّ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ فِي سَجْدَتِهِ، فَامْتَطَى ظَهْرهُ" (مجلسی، بحارالانوار، ج81، ص281).

[7]. عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِj : "صَلَّى رَسُولُ اللَّهِd بِالنَّاسِ الظُّهْرَ فَخَفَّفَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الْأَخِيرَتَيْنِ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ لَهُ النَّاسُ هَلْ حَدَثَ فِي الصَّلَاةِ حَدَثٌ قَالَ وَ مَا ذَاكَ قَالُوا خَفَّفْتَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الْأَخِيرَتَيْنِ فَقَالَ لَهُمْ أَمَا سَمِعْتُمْ صُرَاخَ الصَّبِيِ" (کلینی، الكافي، ج‏6، ص48)‏.

این مطلب را به اشتراک بگذارید :
اشتراک گذاری در کلوب اشتراک گذاری در  فیس بوک اشتراک گذاری در تویتر اشتراک گذاری در افسران

نوع محتوا : مقاله
تعداد کلمات : 1132 کلمه
1394/2/13 ساعت 09:11
کد : 334
دسته : دعوت فرزندان به نماز
لینک مطلب
کلمات کلیدی
نقش خانواده در دعوت فرزندان به نماز
خانواده و نماز
نماز
والدین
درباره ما
با توجه به نیازهای روزافزونِ ستاد و فعالان ترویج اقامۀ نماز، به محتوای به‌روز و کاربردی، مربّی مختصص و محصولات جذاب و اثرگذار، ضرورتِ وجود مرکز تخصصی در این حوزه نمایان بود؛ به همین دلیل، «مرکز تخصصی نماز» در سال 1389 در دلِ «ستاد اقامۀ نماز» شکل گرفت؛ به‌ویژه با پی‌گیری‌های قائم‌مقام وقتِ حجت الاسلام و المسلمین قرائتی ...
ارتباط با ما
مدیریت مرکز:02537841860
روابط عمومی:02537740732
آموزش:02537733090
تبلیغ و ارتباطات: 02537740930
پژوهش و مطالعات راهبردی: 02537841861
تولید محصولات: 02537841862
آدرس: قم، خیابان شهدا (صفائیه)، کوچۀ 22 (آمار)، ساختمان ستاد اقامۀ نماز، طبقۀ اول.
پیوند ها
x
پیشخوان
ورود به سیستم
لینک های دسترسی:
کتابخانه دیجیتالدانش پژوهانره‌توشه مبلغانقنوت نوجوانآموزش مجازی نمازشبکه مجازی نمازسامانه اعزاممقالات خارجیباشگاه ایده پردازیفراخوان های نماز