انس دادن نوجوان با نماز

■ انس دادن نوجوان با نماز

انس دادن نوجوان با نماز

حجت الاسلام دکتر داودی

الف. ويژگي­هاي روانشناختي دورة نوجواني (12 تا 18سال)

نوجوانی عبور از مرحلة كودكي به بزرگسالي است. اين به آن معنا است که نوجوانان بايد جنبه­هاي کودکانه را کنار بگذارند و الگوهاي رفتاري و نگرشي جديدي را بياموزند. در اين مرحلة انتقالي، وضع و جايگاه او مبهم بوده، نوعي سرگرداني و گم­گشتگي درباره نقش­هايي وجود دارد که انتظار مي‌رود نوجوان آنها را ايفا کند. نوجوان در اين زمان نه کودک است، نه بزرگسال. اگر مانند کودکان رفتار کنند، به آنها گفته مي­شود که متناسب با سن خودشان عمل کنند و اگر سعي کنند نظير بزرگسالان عمل کنند، اغلب مورد سرزنش واقع مي شوند.

دوران نوجواني حسّاس‌ترين و مهم‌ترين دوره­ زندگي است. در اين سنين تغيير و تحوّلات بسياري هم از نظر جسمي و هم از جهت عاطفي و رواني براي نوجوان ايجاد مي‌شود. نوجوان به سرعت رشد کرده، شاهد تکامل جسماني و نيرومندي بدني خويش است و همزمان عواطف و احساسات او دچار تحول اساسي مي­شود و افکار و آرزوها و نگرش او درباره افراد و محيط اطراف را تحت تأثير قرار مي­دهد. در اين دورانِ گذار، تمايلات و خواهش­هاي متضادي در او خودنمايي مي­کند؛ خودخواهي کودکانه با نوع­پرستي خيرخواهانه درمي‌آميزد و او را در برزخي ميان کودکي و بزرگسالي رها مي­سازد و دچار نوعي بي ثباتي عاطفي و رواني و فکري مي­شود که از آن به "بحران بلوغ" ياد مي­کنند. اين بحران، نوجوان را در وضعيت مبهم و پيچيده­اي قرار مي­دهد که نمي­داند چه بايد بكند و همين عدم اطمينان نسبت به نقش خود، موجب پيدايش مشکلات زيادي براي نوجوان مي­شود و او را زودرنج و دو دل و بي­ثبات مي­سازد.

در اين دوره كه مصادف با دورة رشد و بلوغ جسمي كودك است، ديگر ابعاد او نيز رشد مي‌كند. در اين دوره توانايي تفكر كودك رشد كرده، توانايي استدلال كردن، منظم كردن عقايد و فرضيه‌پردازي را به دست مي‌آورند و مي‌توانند فرضيه‌هاي خود را به روش منطقي آزمايش و متغيرهاي متعدد را بررسي كنند. در اين دوره تفاوت ميان واقعيت و احتمالات براي نوجوان روشن مي‌شود و به همين جهت، آرمانگرايي و در نتيجة آن، نارضايتي از وضع موجود و سعي در تغيير وضع موجود در نوجوانان بسيار برجسته مي‌شود. [1]

در اين دوره الگوهاي پاسخ­هاي هيجاني به رويدادها و اشخاص[2] و نيز خودپنداره و عزت نفس در نوجوانان تثبيت مي‌شود.[3] نوجوان دوست دارد ديگران به­ويژه پدر و مادر او را به چشم بزرگسالي مستقل ببينند و به او اعتماد كرده، آزادي بدهند.[4] در متون ديني نيز اين دوره را دورة وزارت ناميده‌اند. پيامبرd مي‌فرمايد: "الْوَلَدُ سَيِّدٌ سَبْعَ سِنِينَ وَ عَبْدٌ سَبْعَ‏ سِنِينَ وَ وَ وَزِيرٌ سَبْعَ سِنِينَ"؛ فرزند هفت سال آقا و رئيس، هفت سال بنده و مطيع و هفت سال وزير است. براي نوجوانان دوستي و داشتن دوست بسيار اساسي است و به تدريج روابط با دوستان جايگزين بخشي از رابطة آنها با والدينشان مي‌شود. همچنين ديدگاه‌ها، تأييدها و راهنمايي­هاي دوستان براي نوجوانان اهميت مي‌يابد. افزون بر اين، نوجوان دوست دارد ديگران او را بپذيرند و مورد توجه واقع دهند.[5]

بر اساس ويژگي­هاي پيش گفته، اين دوره دورة بازنگري، تثبيت و تعميق نماز در روح و روان نوجوان است. در اين دوره نماز خواندن بايد برايش كاملاً ملكه و با احكام، فلسفه، آثار و بركات و آداب نماز به صورت كامل آشنا شود. همچنين در اين دوره بايد با شبهاتي كه دربارة نماز مطرح است آشنا شود و بي‌پايه بودن آنها را درك كند. بنابراين، اين دوره دورة تعميق و تثبيت نماز و شكل‌گيري هويت ديني در فرزند است.

ب. روش­هاي ويژة دورة نوجواني

1. تحكيم و تعميق بنيان­هاي اعتقادي

با توجه به تحولاتي كه در اين دوره در توانايي فكري و زباني نوجوان به­وجود مي‌آيد، او در این سن آمادگی لازم برای ادراکات انتزاعی را پیدا می­کنند. از لحاظ تفکر و استدلال انعطاف­پذیرتر و ماهرتر می­شود و می­تواند موضوعات را از دیدگاه­ها و نظرات مختلف ببیند؛ علاوه بر مسائل واقعی درباره مسائل فرضی می­تواند استدلال کند؛ در نتيجه، به موضوعات انتزاعی و نظری مختلف از جمله موضوعات فلسفی و سیاسی مانند عدالت و آزادی فردی، زیبایی و زیباشناسی، مذهب و ایدئولوژی­های اخلاقی علاقه‌مند مي‌گردد. غالب نوجوانان همه چیز از جمله دانش، افکار و عقاید خود را می­آزمایند و ارزیابی می­کنند؛ در تمامیت، نگرش­ها و عقاید خود تردید می­کنند و در جستجوی ثبات و ارزش­ها و فلسفه­های جدیدی برای زندگی برمي‌آيند؛ سخت در برابر آرمان­های دروغین نگران مي‌شوند و دربارة آينده به فکر فرومي‌روند".[6]

بنابراين، بازنگري و بازسازي و تعميق اعتقادات يكي از ضروريات اين دوره است. والدين و معلمان بايد در اين دوره به نوجوان كمك كنند تا بتواند به سلامت اين مسير را طي كند.

در اين راستا توجه به اين نكات ضروري است:

نکته اول. گسترش دادن ميزان اطلاعات و آگاهي او دربارة موضوعات اعتقادي؛

دوم. ارائه مطالب به­صورت مستدل، همراه با تبيين­هاي روشن و قوي و پرهيز از ارائه مطالب ضعيف و بي‌پايه؛

سوم. توجه به شبهات و پاسخ به موقع و مناسب به شبهات او؛

چهارم. سیر و سفر و مشاهده آیات خداوند[7] در درون و بیرون خودش.[8]

اهداف تحكيم و تعميق بنيان­هاي اعتقادي

چنان­كه پيش از اين گفتيم، با توجه به ويژگي­هاي روانشناختي نوجوان اين دوره، دورة بازنگري و تعميق و تثبيت است.

اهداف تثبيت، تعميق و تحكيم نماز، اين است که:

اول. آگاهي و شناخت فرزند ما از آداب و احكام نماز گسترش و عمق پيدا كند؛

دوم. آگاهي و شناخت وي از فلسفه و آثار و فوايد نماز گسترده و عميق شود؛

سوم. با شبهات و موانع نماز برخورد كرده و راه حل آنها را پيدا كرده باشد؛

چهارم. اقامة نماز براي او كاملاً دروني و بخشي از هويت ديني او شده باشد.

روش­­های تحكيم و تعميق بنيان­هاي اعتقادي فرزندان نسبت به نماز

براي تحقق اين اهداف، استفاده از اين روش­ها مؤثر است:

روش اول. تشكيل جلسات بحث و گفتگو

در اين مرحله بايد دانش گسترده‌اي دربارة احكام مورد نياز نماز و آداب نماز مانند خضوع و خشوع، نماز در اول وقت، و آراستگي در اختيار فرزند قرار گيرد. همچنين بايد دربارة حكمت نماز، آثار و فوايد و بركات نماز نيز بينشي كاملاً عميق در او ايجاد شود. در اين مرحله آموزش­ها بايد از حالت تلقيني و خطابي خارج شده و متقن و محكم و مستدل باشد. تشكيل جلسات بحث و گفتگو دربارة نماز روش بسيار خوبي براي تحقق اين اهداف است. در اين جلسات والدين يا معلمان مي‌توانند دربارة ابعاد مختلف نماز بحث و موجب رشد فرزندان خود شوند.

دوم. تدوين برنامة مطالعاتي

يكي ديگر از روش­هاي تعميق و تثبيت دانش مربوط به نماز تدوين برنامة مطالعاتي است كه در طي آن نوجوان با مطالعة منظم كتاب­هاي مربوط مي‌تواند بينش و دانش خود را در اين زمينه تكميل كند. اگر بعد از مطالعة هر كتاب دربارة آن بحث نيز بشود تأثيرش پايدارتر خواهد بود.ترغيب و ترهيب، انذار و تبشير، تشويق و تنبيه

اين روش­ها در ايجاد انگيزه و تثبيت نماز در نوجوان مؤثر است؛ اما بايد توجه داشت كه در اين دوره محور ترغيب و تبشير و تشويق، امور معنوي و تأثير نماز در رشد و كمال انسانيِ انسان باشد.

2. معرفي الگو

الگوهايي كه در اين دوره معرفي مي‌شوند، بايد متناسب با دورة نوجواني الگوهايي باشند كه نماز در آنها تثبيت شده و با معارف نماز به صورت كامل آشنا هستند. بنابراين، در معرفي الگوها بايد به خضوع و خشوع آنها در نماز، رعايت آداب نماز، لذت بردن آنان از نماز و نماز شب و نوافل آنها بيشتر توجه شود.

  1. انتخاب دوستان مناسب

چنان­كه پيش از اين گفتيم، دوست­گرایی و گروه­گرایی يكي از ویژگی­های دوران نوجوانی به شمار می­رود. وفاداری به خانواده جای خود را به وفاداری به دوست می­دهد. تأثیر خانواده در کنش و منش نوجوان کم­رنگ می­شود و تأثیر دوست پررنگ. به همين جهت در این دوران همراهی با دوستان نمازگذار و فاصله‌گیری از دوستان بی­نماز بسیار مهم است. بنابراین خانواده باید سعی کند، همراهی و صمیمیت بیشتری را با فرزند داشته باشد و در عین حال نوجوان خودشان را در دوست­یابی و نحوه­ تعامل با دوست، راهنمایی و کمک نمایند.

  1. شركت در اجتماعات مذهبي و متعهد

استفاده از ویژگی گروه­گرایی نوجوان در دعوت به نماز نیز فرصت خوبی است در نهادینه سازی نماز در فرزندان است. شرکت در هیئت­های مذهبی، تشکل­های انقلابی همچون بسیج و کانون­های فرهنگی دینی و یا گروه­های ورزشی سالم و فاصله­گرفتن از گروه­ها و احزاب ناسالم نیز باید مورد توجه والدین و مربیان قرار گیرد.

نكات مهم

والدين و معلمان در اين دوره بايد به اين نكات توجه كنند:

نکته اول. گسترش دادن ميزان اطلاعات و آگاهي­هاي فرزند؛

دوم. به رسميت شناختن قدرت استدلال و درك و فهم فرزند؛

سوم. ارائه مطالب به صورت مستدل، همراه با تبيين­هاي روشن و قوي و پرهيز از ارائه مطالب ضعيف و بي‌پايه؛

چهارم. برنياشفتن در مقابل انتقادها و اشكالات او و ارائة پاسخ­هاي مستدل و متقن؛

پنجم. توجه به شبهات و دادن پاسخ به موقع و مناسب به شبهات او؛

ششم. پرورش روحية مطالعه و تحقيق؛ چرا که خودیابی بهتر از پاسخ­هاي ديگران او را قانع می­کند؛

هفتم. گفتگوهای صمیمانه والدین و مربیان با نوجوان نقش مهمي در ارتقا و تعميق ايمان نوجوان دارد.

 

 


[1]. رايس، رشد انسان، ص 330 و 331.

[2]. همان، ص 356.

[3]. همان، ص 365.

[4]. همان، ص 382ـ383.

[5]. همان، ص 389 و 391.

[6]. ماسن و دیگران، رشد و شخصیت کودک، ص 276و277.

[7]. "قُلْ سيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدير" (العنكبوت: 20).

[8]. "سَنُريهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ في‏ أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ شَهيد" (فصلت: 53).

این مطلب را به اشتراک بگذارید :
اشتراک گذاری در کلوب اشتراک گذاری در  فیس بوک اشتراک گذاری در تویتر اشتراک گذاری در افسران

نوع محتوا : مقاله
تعداد کلمات : 1623 کلمه
1394/2/9 ساعت 08:21
کد : 255
دسته : دعوت فرزندان به نماز
لینک مطلب
کلمات کلیدی
نماز
نوجوانان
درباره ما
با توجه به نیازهای روزافزونِ ستاد و فعالان ترویج اقامۀ نماز، به محتوای به‌روز و کاربردی، مربّی مختصص و محصولات جذاب و اثرگذار، ضرورتِ وجود مرکز تخصصی در این حوزه نمایان بود؛ به همین دلیل، «مرکز تخصصی نماز» در سال 1389 در دلِ «ستاد اقامۀ نماز» شکل گرفت؛ به‌ویژه با پی‌گیری‌های قائم‌مقام وقتِ حجت الاسلام و المسلمین قرائتی ...
ارتباط با ما
مدیریت مرکز:02537841860
روابط عمومی:02537740732
آموزش:02537733090
تبلیغ و ارتباطات: 02537740930
پژوهش و مطالعات راهبردی: 02537841861
تولید محصولات: 02537841862
آدرس: قم، خیابان شهدا (صفائیه)، کوچۀ 22 (آمار)، ساختمان ستاد اقامۀ نماز، طبقۀ اول.
پیوند ها
x
پیشخوان
ورود به سیستم
لینک های دسترسی:
کتابخانه دیجیتالدانش پژوهانره‌توشه مبلغانقنوت نوجوانآموزش مجازی نمازشبکه مجازی نمازسامانه اعزاممقالات خارجیباشگاه ایده پردازیفراخوان های نماز