
گاهی تاریخ، بانویی را در آغوش میگیرد که نه با شمشیر، بلکه با ایمان، آگاهی و کلام، مسیر حوادث را تغییر میدهد؛ بانویی که در دل تاریکترین شبهای تاریخ، چراغ حقیقت را روشن نگاه میدارد. حضرت زینب کبری(سلاماللهعلیها) از همین تبار است؛ زنی که نامش با صبر، عزت و رسالت گره خورده و تا همیشه، الهامبخش آزادگان عالم باقی خواهد ماند.
حضرت زینب(س) در سال پنجم یا ششم هجری در مدینه منوره دیده به جهان گشود. نامگذاری این نوزاد مبارک به پیامبر اکرم(ص) سپرده شد و آن حضرت، به الهام الهی، نام «زینب» را برای او برگزید؛ نامی که یا به معنای «درختی نیکو و خوشمنظر» است و یا ترکیبی از «زین» و «اب» به معنای «زینت پدر». این نام، آینهای روشن از حقیقت وجودی اوست؛ بانویی که زینت خانه امیرالمؤمنین علی(ع) و حضرت فاطمه زهرا(س) و مایه افتخار تاریخ اسلام شد.
حضرت زینب(س) در دامان وحی پرورش یافت و از همان کودکی، از زلال دانش نبوی و علوی سیراب شد. هرچند روایت مستقلی از پیامبر(ص) درباره ایشان نقل نشده، اما روایات مرتبط با ذریه حضرت زهرا(س)، زینب کبری(س) را نیز در بر میگیرد؛ چنانکه امام صادق(ع) تصریح میفرماید مقصود پیامبر اکرم(ص) از ذریه فاطمه(س)، حسن، حسین، زینب و امکلثوم(ع) بودهاند (بحارالأنوار، ج۴۳، ص۲۳۱). این بیان، گواهی روشن بر طهارت، کرامت و جایگاه معنوی این بانوی بزرگ است.
ایمان راسخ، برجستهترین شاخصه شخصیت حضرت زینب(س) است؛ ایمانی که در سختترین آزمونها نیز استوار ماند. آنگاه که ابنزیاد با طعنه پرسید: «کار خدا را با برادرت چگونه دیدی؟» پاسخ زینب(س) تاریخ را لرزاند:
«ما رأیتُ إلا جمیلاً»؛ جز زیبایی چیزی ندیدم (بحارالأنوار، ج۴۵، ص۱۱۶).
این جمله کوتاه، اوج معرفت توحیدی، تسلیم آگاهانه و باور عمیق به حکمت الهی را به تصویر میکشد. عبادتهای شبانه، حتی در مسیر اسارت، و ایثار سهم اندک غذای خود برای کودکان کاروان، جلوههایی روشن از ایمان عملی و روح بلند اوست (ریاحینالشریعه، ج۳، ص۶۲).
حضرت زینب(س) بانوی علم و آگاهی نیز بود؛ دانشی برخاسته از معرفت الهی، نه صرفاً آموزش ظاهری. خطبههای آتشین او در کوفه و شام، گواه روشنی بر این حقیقت است. چنانکه امام سجاد(ع) دربارهاش فرمود: «عالِمَةٌ غَیرُ مُعَلَّمَة»؛ دانایی که بدون آموزگار آموخته است (بحارالأنوار، ج۴۵، ص۱۶۴). در خاندان بنیهاشم به «عقیله» شهرت داشت و حتی عبدالله بن عباس، مفسر بزرگ قرآن، از او با تعبیر «بانوی خردمند ما» یاد میکند.
اوج تجلی شخصیت حضرت زینب کبری(س) در کربلا و پس از عاشورا نمایان شد؛ آنجا که با صبر، شجاعت و بصیرت، پیام خون شهیدان را از قتلگاه به قلب تاریخ رساند. اگر عاشورا صحنه شهادت بود، کربلا و شام صحنه رسالت زینب(س) شد؛ رسالتی که حقیقت را زنده نگه داشت و ظلم را رسوا کرد. از همین روست که نام زینب(س)، تا امروز و برای همیشه، پرچمدار ایثار، مقاومت، آگاهی و عزت در جهان اسلام است.