حقیقت نماز طبق قرآن و روایات توجه قلبی و میل و رغبت قلبی است. حقیقت نماز، روح و جان نماز و اتصال قلبی است. برترین انسان های روی زمین کسانی هستند که عاشق عبادت هستند.
آیتالله ضیاء آبادی در توضیح معنای «قربة إلی الله» گفت: اینقدر نماز خواندیم اما هر روز پژمردهایم، چون این تقربها تقرب معنوی نیست، جان ما داروی تهذیب نفس و اخلاق میخواهد، اما چون فکرها آلوده است بیماریهای فراوان داریم.
از منظر فرهنگ وحیانی قرآن، کمال غایی انسان تنها به وسیله عبادت آگاهانه به دست می آید و هدف نهایی آفرینش جن و انس نیز ریشه در همین حقیقت دارد .
در کتاب اخلاق محسنی، ملاحسین کاشفی گوید: که حضرت مرتضی علی (علیه السلام) در زمان خلافت، روزها سرگرم رسیدگی به مشکلات مردم بود و شبها به عبادت و طاعت خالق اشتغال داشت؛ به عرض رساندند که ای امیرالمؤمنین چرا این همه رنج و زحمت به خود روا داری؛ نه روز ...
یک سال که شب نیمه شعبان مصادف با ایام زمستان بود و هوای قم به حدی سرد بود که آب در چند ثانیه یخ می بست، همان شب نیمه شعبان رفتم در مجلس جشنی که به مناسبت میلاد ...
در تمام روایاتی که سخن از فلسفه احکام به میان آمده، اشاره به تاثیرعبادت در تهذیب نفوس و پالایش روح و صفای دل شده است؛
از مرحوم محدّث قمی (رضی الله عنه) نقل شده که فرمود: من سفری به همدان رفتم و بر شخص معتمدی وارد شدم. یک شب او به من گفت: فلان جا شام مهمانم، دلم می خواهد ...
گاهی دیده میشود که یک جوان فوق العاده خوب، متدیّن، با نشاط، درس خوان و از نظر نسب و خانواده بسیار بالاست، اما بهخاطر رفاقت با رفیق بد، ناگهان معتاد می شود. اعتیاد از مرگ بدتر است، زیرا همه از معتاد متنفّرند.
بنابر آموزه های دینی و روایی نماز کلید قبولی تمام اعمال است؛ امیرالمومنین(ع) به استاندارشان می فرمایند: «بهترین وقت خود را برای نماز قرار بده و آگاه باش که تمام کارهای تو در پرتوی نمازت قبول میشود.»