ارائه توسط ستاد اقامه نماز
گزارش خبری | تبیین قرآنی جنگ و آتشبس در نشست مرکز تخصصی نماز
نشست تحلیلی بررسی مسائل اخیر کشور با محوریت «جنگ و آتشبس» در مرکز تخصصی نماز و با حضور جمعی از اساتید و مدیران این مرکز برگزار شد. در این نشست، حجتالاسلام و المسلمین طائب، از اساتید حوزه و دانشگاه، به تبیین مبانی قرآنی این مسئله پرداخت و تأکید کرد که تصمیمسازی در حوزه جنگ و صلح، پیش از هر چیز باید مبتنی بر هدایتهای وحیانی و در چارچوب اراده الهی باشد، نه صرفاً محاسبات میدانی و تحلیلهای انسانی.
وی در ابتدای سخنان خود با تبیین یک اصل بنیادین اظهار داشت: «جنگ و صلح در منظومه فکری اسلام، امری رها و سلیقهای نیست، بلکه کاملاً ضابطهمند و در چارچوب عبودیت تعریف میشود.» او با تأکید بر اینکه انسانِ مؤمن در مقام تصمیمگیری، خود را در برابر اراده الهی میبیند، افزود: «نمیتوان با اتکای صرف به تحلیل شخصی، مسیر جنگ یا صلح را تعیین کرد، بلکه باید دید حکم خداوند در این موقعیت چیست.»
این استاد حوزه با تفکیک میان «اعمال تعبدی» و «اعمال توصلی» خاطرنشان کرد: در جهاد، علاوه بر تحقق خارجی عمل، نیت الهی نقش تعیینکننده در ارزشگذاری آن دارد؛ بهگونهای که بدون قصد قربت، جهاد از حیث ثواب، فاقد اثر کامل است. در مقابل، در دفاع، اصل اقدام برای دفع تهدید محقق میشود، اما برای دستیابی به کمال و پاداش الهی، نیت نیز ضروری است. وی در عین حال تأکید کرد که حتی دفاع نیز خارج از چارچوب نظم و اذن حاکمیتی معنا ندارد و نمیتوان آن را به کنشهای فردی و پراکنده تقلیل داد.
طائب در ادامه با اشاره به تجربه تاریخی جمهوری اسلامی تصریح کرد: «در طول بیش از چهار دهه گذشته، جمهوری اسلامی هیچگاه آغازگر جنگ نبوده و همواره در موضع دفاع قرار داشته است»، و بر همین اساس، تحلیل موضوع آتشبس را نیازمند مراجعه مستقیم به آموزههای قرآنی دانست.
وی با استناد به آیات قرآن کریم، به تبیین ماهیت دشمن پرداخت و گفت: قرآن در توصیف جبهه مقابل، از وجود نوعی خصومت ریشهدار خبر میدهد؛ چنانکه میفرماید:
«ما یَوَدُّ الَّذینَ کَفَروا مِن أَهلِ الکِتابِ وَلا المُشرِکینَ أَن یُنَزَّلَ عَلَیکُم مِن خَیرٍ مِن رَبِّکُم»
و در آیهای دیگر تأکید میکند:
«وَلَن تَرضىٰ عَنکَ الیَهودُ وَلَا النَّصارىٰ حَتّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُم».
به گفته وی، این آیات نشان میدهد که در تحلیل روابط با دشمن، اصل «بیاعتمادی» یک قاعده قرآنی است؛ چرا که دشمن، در صورت امکان، بهدنبال محدودسازی یا از بین بردن توان جبهه مؤمنان است. از همین رو، قرآن دستور مقابله قاطع با فتنه را نیز صادر کرده و میفرماید:
«وَقاتِلوهُم حَتّىٰ لا تَکونَ فِتنَةٌ وَیَکونَ الدّینُ لِلَّهِ».
این تحلیلگر مسائل دینی در عین حال با اشاره به یک قاعده مهم و کمتر مورد توجه، افزود: در کنار تأکید بر ایستادگی، قرآن یک دستور راهبردی دیگر نیز ارائه میدهد و آن، پذیرش پیشنهاد صلح در صورت طرح از سوی دشمن است:
«وَإِن جَنَحوا لِلسَّلمِ فَاجنَح لَها وَتَوَکَّل عَلَى اللَّه».
وی این آیه را نقطه تعادل میان «مقاومت» و «واقعبینی الهی» دانست و تصریح کرد: «ممکن است در تحلیلهای ظاهری، پذیرش آتشبس در شرایط برتری میدانی، اقدامی غیرمنطقی به نظر برسد؛ اما منطق قرآن، فراتر از محاسبات محدود انسانی است.» به گفته او، ادامه آیه با تأکید بر توکل، پاسخ همین نگرانی است؛ بدین معنا که اگر تصمیم بر اساس فرمان الهی اتخاذ شود، حتی در صورت وجود احتمال بدعهدی دشمن، خداوند کفایت امور را بر عهده میگیرد.
طائب با اشاره به این نکته که برتریهای میدانی نیز در نهایت از جانب خداوند است، افزود: «قرآن به صراحت یادآوری میکند:
«وَما النَّصرُ إِلّا مِن عِندِ اللَّه»؛
بنابراین، نباید پیروزیهای مقطعی را صرفاً به توان انسانی نسبت داد، بلکه باید آن را در چارچوب امداد الهی تحلیل کرد.»
وی در بخش دیگری از سخنان خود با رویکردی تحلیلی به شرایط روز، به اهمیت درک دقیق صحنه اشاره کرد و گفت: تصمیمگیری درباره جنگ و آتشبس، نیازمند اشراف اطلاعاتی کامل به توان داخلی، وضعیت دشمن، ظرفیت تحمل جامعه و همچنین بازتابهای بینالمللی اقدامات است. او تأکید کرد که در بسیاری از موارد، ممکن است پذیرش یک تصمیم به ظاهر سخت، در مسیر تحقق اهداف کلان، عقلانیتر و منطبق با هدایت الهی باشد.
این استاد حوزه در پایان خاطرنشان کرد: «جمع میان استقامت در برابر دشمن و تبعیت از دستور الهی در پذیرش صلح، هنر نظام اسلامی است» و افزود: هرگونه تصمیم در این عرصه باید به دور از هیجانات زودگذر و با تکیه بر منظومه کامل معارف قرآنی اتخاذ شود.
