ارائه توسط ستاد اقامه نماز
سجده؛ استمرار کهنالگوی بندگی در نماز اسلامی
سجده، نماد برجستهترین شکل خضوع و عبودیت در سنتهای ابراهیمی است. بررسی تطبیقی متون مقدس نشان میدهد که پیامبران بزرگ، از ابراهیم و موسی تا داوود و عیسی، هنگام مواجهه با حضور الهی، با صورت بر زمین فرو میافتادند؛ و این عمل، نه صرفاً نشانهای از خضوع ظاهری، بلکه بیانگر تجربهای وجودی از توحید بوده است.
در قرآن کریم آمده است:
«هرگاه آیات خدای رحمان بر آنان تلاوت میشد، سجدهکنان و گریان فرو میافتادند» (مریم: ۵۸).
این آیه شریفه، سجده را بهعنوان واکنشی طبیعی و وجودیِ پیامبران در برابر امر مطلق معرفی میکند و نشان میدهد که فرو افتادن بر زمین، زبان مشترک عبودیت در تاریخ وحی است. همچنین، اسلام با نظاممند کردن این کنش در قالب نمازهای پنجگانه، همان کهنالگوی بندگی را به شکلی حداکثری بازسازی کرده است؛ بهگونهای که هر مسلمان در نماز، عملاً پیوند خود با سنت پیامبران را تجربه میکند.
مطالعات تطبیقی کتاب مقدس نیز مؤید این واقعیت است که سجده در میان پیامبران رایج بوده است:
* ابراهیم هنگام دریافت عهد الهی با صورت بر زمین افتاد (پیدایش 17:3).
* موسی هنگام دریافت تجلی الهی سجده کرد (خروج 34:8).
* داوود و جماعت مؤمنان با صورت بر زمین پرستش نمودند (تواریخ اول 29:20).
* یوشع هنگام مواجهه با فرمان الهی به سجده پرداخت (یوشع 5:14).
* عیسی مسیح نیز در باغ جتسیمانی با صورت بر زمین دعا کرد (متی 26:39).
الهیات مسیحی کلاسیک، این اعمال را تجسم فروتنی مطلق در برابر جلال الهی میداند (توماس آکویناس،Summa Theologiae ، بخش دوم، مسئله 84). مقایسه این سنتها با نماز اسلامی نشان میدهد که نماز، نهتنها حرکتی تشریعی، بلکه بازتولید دقیق همان الگوی کهن بندگی پیامبران است؛ جایی که حرکات بدنی، خشوع قلبی و توجه کامل به خداوند در کنار یکدیگر، تجربهای تمامعیار از عبودیت ارائه میکنند.
از منظر کلامی و پدیدارشناختی، فرو افتادن انسان بر زمین، پاسخی طبیعی به امر قدسی است (میرچا الیاده، 1959). در اسلام، این پاسخ در ساختاری نظاممند، منظم و روزانه تکرار میشود و بدینترتیب، نماز حافظ و استمرار سنت الهی و عبادی پیامبران پیشین است. هر رکوع و سجده در نماز، بازنمایی همان پیوند تاریخی و معنوی است که پیامبران با خدا برقرار کردهاند و بهنوعی تجسم حداکثری الگوی کهن بندگی در زندگی روزمره انسان مؤمن است.
بنابراین، بررسی تطبیقی نشان میدهد که نماز در اسلام، با حفظ کامل عناصر وجودی، حرکتی و معناییِ کهنالگوی سجده پیامبران، نزدیکترین و کاملترین تکرار این سنت کهن و جهانی عبودیت است؛ سنتی که از آغاز تاریخ وحی، محور تجربه توحیدی پیامبران بوده است.
مرکز تخصصی نماز
