تمثیل

شاید بتوان مردم را به پنج میوه تشبیه کرد:

ـ گروهی از مردم مثل توت هستند که با حرکت شاخه، بدون دردسر فرو می‌ریزند. اینها همان‌هایی هستند که با یک «قَد قامَتِ الصَّلوة» در مسجد حاضر می‌شوند.

ـ گروهی دیگر مانند انارند که میوۀ خوبی است، اما با تکان دادن از درخت جدا نمی‌شود؛ بلکه باید آنها را دانه‌دانه چید. اینها افرادی هستند که باید چهره به چهره و فرد به فرد به سراغشان رفت.

ـ گروه سوم، افرادی که مانند تمشک هستند که هم باید آنها را دانه‌دانه چید و هم باید خار آن را تحمل کرد. اینها افرادی هستند که افزون بر تبلیغ چهره به چهره، ممکن است نیش و نوشی هم داشته باشند.

ـ گروه چهارم، مانند نارگیل هستند که برای چیدن آن، هم باید از تنه صاف درخت آن با زحمت بالا رفت. (میوه آن پر از تارهای پیچیده است) و هم پس از کنار زدن تارها، پوست سفتی نیز که دارد را باید برداشت. اگر با حوصله از این مراحل عبور كنیم، خواهیم دید این نارگیل چه قلب و درون سفیدی دارد و چه مواد مفیدی در آن است.

انسان‌هایی نیز هستند که در دسترس نیستند (مثل نارگیل) و دور آنها را دوستان بد، فیلم‌های بد، فامیل و شریکان بد مانند تار احاطه کرده است. اگر همۀ آنها را کنار بزنیم، خودش مثل پوست نارگیل سفت است و مقاومت می‌کند؛ ولی هرگز نباید ناامید شد؛ زیرا جذب این افراد سخت است، ولی برکاتی دارد و راه را برای افراد دیگر باز می‌کند.

ـ گروه پنجم افرادی هستند که مثل گردو، کوچک ولی بالانشین هستند و دو نوع پوست سبز و چوبی دارند. آنها در نوک درخت و پشت برگ‌ها خود را پنهان کرده و تا بر سر آنها چوب نزنید، فرود نمی‌آیند!

امام جماعت اگر فقط به افرادی دل‌گرم شود که با صدای اذان به مسجد می‌آیند، فقط به یک گروه قانع شده و چهار گروه دیگر را از دست داده است.

نویسندۀ این سطرها گاهی به فکر می‌افتد که پس از 34 سال تبلیغ پیوسته در شبکه‌های تلویزیونی و استقبال بی‌مانند یا کم نظیر همۀ اقشار از این برنامه‌ها، ممکن است وظیفۀ دیگری داشته باشد. گاهی فکر می‌کنم اگر یکسال زبان خارجی یاد می‌گرفتم و به جای ایران، به مناطقی از دنیا هجرت می‌کردم، شاید مفیدتر بودم! هیچ‌کس نمی‌تواند پیش از قیامت به خود مطمئن باشد. انسان نباید به انفاق خود مغرور و دلگرم باشد؛ بلکه باید افزون بر عمل به وظیفه و انفاق مال و جان، نسبت به حضور در محضر خداوند دغدغه داشته و نگران باشد؛ بگذریم!

پس، امام جماعت نباید تنها به جمعیت حاضر چشم بدوزد، بلکه باید به جمعیت‌هایی که به مسجد نمی‌آیند فکر کند. از قدیم گفته‌اند: مدیر خوب کسی نیست که به راه‌های رفته بنگرد تا گرفتار غرور و عجب شود، بلکه باید به جلو و راه‌های طی نشده بنگرد، تا احساس کند وظیفۀ آن بیش از عملکردش است.

وقتی پیامبر اکرم(ص) خبر شهادت امیرمؤمنان(ع) را به وی داد، نگرانی و سؤال حضرت از شهادت و دلیل و نام قاتل و محل و زمان قتل نبود؛ بلکه از این بود که لحظۀ شهادت، با دین سالم به ملاقات خدا خواهد رفت یا با انحراف و عقاید فاسد.[1] جالب آن است که در چند مورد، حضرت علی(ع) دربارۀ سلامت دین خود از پیامبر(ص) پرسید: «أ فی سَلامَةٍ مِن دینی؟».[2]

در قرآن دو سطح انجام وظیفه از انسان خواسته شده است؛ سطح اول اینکه، انسان حق هر کاری را ادا کند. مثل:

ـ حق تقوا: «اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِه‏»؛[3]

ـ حق جهاد: «وَ جاهِدُوا فِی اللَّهِ حَقَّ جِهادِه‏»؛[4]

ـ حق کتاب آسمانی: «یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِه‏»؛[5]

سطح دیگر آنکه، اگر حق تقوا و جهاد و کتاب آسمانی را نمی‌پردازید، دست‌كم از آنچه در توان دارید کوتاهی نکنید و به مقدار توانایی، خود کوشا باشید.

ـ اگر حق تقوا را انجام نمی‌دهید، لاأقل در حد توان تقوا داشته باشید: «فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُم‏»؛[6]

ـ اگر حق جهاد را در برابر دشمن نمی‌دهید، لاأقل آنقدر که می‌توانید، آماده باشید. «وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّة»؛[7]

ـ اگر حق تلاوت را انجام نمی‌دهید، لاأقل آنچه می‌توانید، تلاوت کنید: «فَاقْرَؤُا ما تَیَسَّرَ مِنَ الْقرآن‏».[8]

امامان جماعات باید در نشست‌های هفتگی یا ماهانه، تجربیات موفق و یا ناموفق خود را به یکدیگر منتقل کنند؛ همان‌گونه که دربارۀ سلامتی یک بیمار، گاهی شورای پزشکی تشکیل می‌شود، امام جماعت هم در مسجد همچون پزشک در بیمارستان است که هم باید درد را تشخیص دهد، هم آشنا به انواع داروها باشد، هم نسخة درست بپیچد، هم بر اجرای درمان نظارت کامل داشته باشد و هم بتواند برای هر بیمار، به تناسب ظرفیت، نوع بیماری، شرایط مریض و آزمایشاتی را که در دست دارد، نسخۀ کامل بپیچد.

به عبارت دیگر، چه زیباست که امام‌های جماعت هر منطقه‌ای مثل تیم پزشکی با یکدیگر مشورت کنند و گاهی برای برخی مسائل به جای اینکه خودشان اقدام کنند، از امام جماعت دیگری استفاده کنند. برای مثال، در شبهات وهابیت ممکن است یك امام جماعت قوی‌تر باشد؛ در مسائل قرآنی شخص دیگری، در نهج البلاغه فرد دیگری و همین‌طور باقی مباحث. درست مثل ساختمانی که یکی سنگ‌کار است و یکی کاشی‌کار و دیگری لوله‌کش و برق‌کار و متخصصان دیگر.

[1]. خطبه شعبانیه.

[2]. بحار الأنوار، ج‏34، ص340.

[3]. آل عمران: 102.

[4]. حج: 78.

[5]. بقره: 121.

[6]. تغابن: 16.

[7]. انفال: 60.

[8]. مزمل: 20.