4. تقویت جرئت و شهامت

بسیاری از افرادی که از انجام کارهای خیر محرومند، به‌علت ضعف اراده و جرئت است. انسان باید به‌جایی برسد که اگر در دست او طلاست، ولی همۀ مردم گفتند سفال است یا در دست او سفال است و همه گفتند طلاست، چون، خودش به باور رسیده، در خود هیچ تزلزلی راه ندهد و حرف مردم او را تحت تأثیر قرار ندهد؛ همان‌گونه که به پیامبران نسبت مجنون، ساحر، کاهن، شاعر و کذاب می‌دادند و به یاران آنان توهین می‌كردند و به کلام آنها افسانه و افترا می‌گفتند؛ ولی در آنان هیچ‌گونه تزلزلی پیدا نمی‌شد. در حدیث می‌خوانیم که مؤمن مثل کوه است؛ با این تفاوت که کوه ممکن است ریزش کند، ولی در مؤمن، هرگز ریزشی نیست.[1]

در تاریخ آمده است که جمعی از مشرکان مکه نزد ابوطالب(ع) آمدند و گفتند: پسر برادر تو از نبوت سخن می‌گوید. ما حاضریم سرمایه و امکانات دل‌خواهش را در اختیارش بگذاریم تا دست از حرفش بردارد. ولی پاسخ پیامبر این بود که اگر خورشید را در دست راست و ماه را در دست چپم بگذارید، از هدفم دست بر نمی‌دارم.

او یارانی داشت که انواع شکنجه‌ها، تحقیرها، تبعیدها و هجرت‌ها در آنان نیز اثری نداشت. قرآن دربارۀ قدرت ایمانی و اعتماد به مکتب برخی یاران پیامبر(ص) چنین می‌فرماید: «هر چه به آنان گفته می‌شد که دشمنان شما علیه شما بسیج شده‌اند، از آنان بترسید! به‌جای ترس، بر ایمانشان افزوده می‌شد: «الَّذِینَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُم ْفَاخْشَوْهُمْ فَزادَهُمْ إِیماناً».[2]

عوامل تبلیغاتى دشمن و برخى از مردمان ساده‌اندیش و ترسو، به رزمندگان و مجاهدان، ترس را تلقین و به خیال خودشان آنان را نصیحت مى‏كنند كه دشمن قوى است و كسى نمى‏تواند حریف آنان بشود؛ پس بهتر است درگیر جنگ نشوید! امّا مسلمانان واقعى، بدون هیچ ترس و هراسى، با آرامش خاطر و با توكّل به خداوند، با دشمن می‌جنگند.

در تربیت فرزند هم ما باید به‌جای اینکه به نوجوان خود القا کنیم که بچه نباید حرف بزند! از لقمان حکیم یاد بگیریم که به فرزندش می‌گفت: «یا بُنَیَّ أَقِمِ الصَّلاةَ وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْه َعَنِ الْمُنْكَرِ وَ اصْبِرْ عَلى‏ ما أَصابَكَ إِنَّ ذلِك َمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ»؛[3] فرزندم! نماز را برپادار و امر به معروف و نهى از منكر كن و بر آنچه از سختى‏ها به تو مى‏رسد مقاومت كن. این (صبر) از امور واجب و مهم است.»

از این آیه چنین استفاده می‌شود که باید رابطه والدین و فرزند عاطفی باشد: «یا بُنَیَّ»، و فرزند را آن‌گونه تربیت کنیم که معروف و منکر را به‌خوبی بشناسد و انگیزه و تحرک برای سفارش به خوبی‌ها و نهی از منکر در او زنده شود. ضمن آنکه به فرزند گوشزد کنیم که نظارت، دخالت و امر و نهی، از كارهایی است که به اراده، جرئت و جزم نیاز دارد.

والدین و مربیان باید به نسل نو اجازۀ اظهار نظر بدهند؛ همان‌گونه که در قرآن می‌خوانیم: حضرت ابراهیم(ع) که حدود صد سال داشت، از فرزند سیزده ساله‌اش نظر خواست و پرسید: «إِنِّی أَرى ‏فِی الْمَنام ِأَنِّی أَذْبَحُك َفَانْظُرْ ماذا تَرى»؛[4]‏ پدر گفت: اى فرزندم! همانا درخواب (چنین) مى‏بینم كه تو را ذبح مى‏كنم؛ نظرت در این باره چیست؟»

در تاریخ کربلا نیز می‌خوانیم: امام حسین(ع) از فرزند برادرش، حضرت قاسم که حدود سیزده سال داشت، پرسید: شهادت نزد تو چگونه است؟ او پاسخ گفت: از عسل شیرین‌تر!

رشد فکری و سیاسی این نوجوان تا جایی است که می‌گوید: اگر حاکم بر من طاغوت‌ها و افراد رذل باشند، مرگ و شهادت، از زندگی زیر فرمان آنها شیرین‌تر است.

[1]. الكافی، ج‏2، ص241.

[2]. آل عمران: 173.

[3]. لقمان: 17.

[4]. صافات: 102.