2. تداوم و تکرار دعوت

گاهی مخاطب ما با یکی دو بار تذکر حرفی را نمی‌پذیرد؛ مثل چوب محكمی که با یکی دو ضربۀ تبر نمی‌شکند؛ ولی ما نه از چوب دست برمی‌داریم و نه از تبر! یا اگر در شیشۀ آب‌لیمو را نتوانیم باز کنیم، نه از شیشه دست برمی‌داریم و نه از آب‌لیمو! آن را دست به‌دست می‌چرخانیم تا بالاخره یکی بتواند بازش کند!

برخی پس از چندین بار تذکر تأثیر می‌پذیرند؛ همان‌گونه که خرما، پس از تابش‌های پی‌در‌پی و مکرر خورشید می‌رسد. در قرآن می‌خوانیم: «وَ كانَ یَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ».[1] در این آیه، عبارت «کان یأمر» بر استمرار دلالت دارد. در جایی دیگر نیز می‌خوانیم که خداوند متعال سفارش می‌کند که اهل خود را به نماز سفارش کن و مقاومت داشته باش: «وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَیْهَا»؛[2] اگر چند بار گفتی و گوش نکردند، خسته نشو!

نماز مسئله‌ای نیست که تنها در مقطعی از دوران تحصیل (ابتدایی، متوسطه یا عالی) به آن پرداخته شود؛ بلکه باید همانند اذان که شبانه‌روز تکرار می‌شود، در تمام سطوح (از مهد کودک تا بالاترین رده) به آن پرداخته شود و برای هر دوره‌ای، به تناسب فهم مخاطب، مطالبی بیان گردد.

همان‌گونه که در كندن چاه، با هر ضربۀ کلنگ به آب نزدیک می‌شویم، در بیان نماز نیز باید با هر نکته‌ای، به اسرار آن نزدیک شویم و همان‌گونه که در بالا رفتن از نردبان، با هر گامی اوجی پیدا می‌کنیم، باید با هر دعوت، ارزش و اهمیت نماز را به مخاطب بیشتر تفهیم کنیم.

خداوند متعال نیز می‌فرماید: من یک حقیقت را با چند بیان و در چند موضوع قرار دادم: «وَ لَقَدْ صَرَّفْنا فی‏ هذَا الْقُرْآن‏»؛[3] یعنی مطلبی را در قالب‌های مختلف و مکرر بیان کردم، تا شاید اثر کند.

خداوند متعال در جای دیگری می‌فرماید: چون در روز کار سختی در پیش داری، سحرها، با نماز شب و تلاوت قرآن خود را تقویت کن: «إِنَّ ناشِئَةَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قیلاً * إِنَّ لَكَ فِی النَّهارِ سَبْحاً طَویلا».[4]

یکی دیگر از راه‌های تقویت روحیۀ مقاومت در انسان، یادبود افراد مقاوم است. خداوند می‌فرماید: «فَاصْبِرْ كَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُل‏»؛[5] ای پیامبر! تو باید صبری همچون پیامبران اولو العزم داشته باشی و باید با یاد آنان، صبر خود را تقویت کنی.

در کنار این سفارش، هشدار می‌دهد که مثل حضرت یونس(ع) نباش. او خسته شد و از مردم برید و ما او را به روشی متوجه کردیم که نباید مردم را رها کرد: «فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لا تَكُنْ كَصاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نادى‏ وَ هُوَ مَكْظُوم‏».[6]

خلاصه اینکه اگر کمی صبر کنیم، درهایی به روی ما گشوده می‌شود و خداوند به ما سعۀ صدر می‌دهد. البته لازم است این را بدانیم که ممکن است در دعوت به حق، مورد تمسخر هم قرار بگیریم؛ همان‌گونه که پیامبران؟عهم؟ مورد تمسخر قرار گرفتند، ولی از دعوت خسته نشدند: «مَا یَأْتِیهِم مِّن رَّسُولٍ إِلَّا كاَنُواْ بِهِ یَسْتهَْزِءُون‏».[7]

آنها اذیت، شکنجه، تحقیر و تهمت فراوان را به جان خریدند و حتی تهدید به قتل و سنگباران ‌شدند، اما برنامه و سنت خداوند متعال، حمایت از حق و اهل تقوا و یاری پیامبران؟عهم؟ و یاران آنهاست.

راه دیگر کسب استقامت، توجه به پاداش الهی است؛ در قرآن می‌خوانیم: «وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقین‏»[8].

آنچه باعث دلگرمی در مقابل همۀ این بی‌مهری‌هاست؛

یکی آن است که کارهای ما زیر نظر خداست و خدا آنها را می‌بیند: «فَإِنَّكَ بِأَعْیُنِنا»[9] و خداوند متعال از حال ما خبر دارد، که در چه فشاری هستیم: «وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ یَضیقُ صَدْرُكَ بِما یَقُولُون‏»[10].

دیگر اینکه، پاداش دور از ذهن و درك انسانها، به دعوت کنندگان و اجر فراوان به صابران و مقاومان می‌دهد و جایگاه دعوت‌کنندگان را بالاترین جایگاه معرفی می‌کند: «وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعا إِلَى اللَّه‏».[11]

[1]. مریم: 55.

[2]. طه: 132.

[3]. اسراء: 41.

[4]. مزمل: 6 و 7.

[5]. احقاف: 35.

[6]. قلم: 48.

[7]. یس: 30.

[8]. اعراف: 128.

[9]. طور: 48.

[10]. حجر: 97.

[11]. فصلت: 33.