چهارم. حاکمیت

اکنون که به لطف خدا و عنایات اهل بیت؟عهم؟ و به برکت خون شهیدان و ایستادگی مردم دین‌مدار، حکومت اسلامی در کشور برقرار شده، لازم است مسئولان و مدیران از این فرصت به وجود آمده نهایت استفاده را ببرند و در رأس برنامه‌ها، موضوع اقامۀ نماز را قرار دهند؛ اگر نماز به خوبی در جامعه اقامه شد، بسیاری از مشکلات فردی و اجتماعی حل خواهد شد.

### اولین وظیفه

قرآن، اولین وظیفۀ حاکمیت را اقامۀ نماز ذکر می‌کند: «الَّذینَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاة»؛[1] یا در جای دیگر به حضرت موسی(ع) دستور می‌دهد پس از استقرار بنی‌اسرائیل در مصر، به اقامۀ نماز بپردازد: «وَ أَوْحَیْنا إِلى‏ مُوسى‏ وَ أَخیهِ أَنْ تَبَوَّءا لِقَوْمِكُما بِمِصْرَ بُیُوتاً وَ اجْعَلُوا بُیُوتَكُمْ قِبْلَةً وَ أَقیمُوا الصَّلاة».[2] وجود مبارک پیامبر اکرم(ص) نیز اولین اقداماتشان دربارۀ نماز بود. مثل اینکه:

ـ با رسیدن به قبا، مسجدی بنا کردند؛

ـ با رسیدن به مدینه، به اقامه نماز جمعه پرداختند؛

ـ بعد از نماز جمعۀ مدینه، تا مدتی مشغول ساخت مسجد شدند.[3]

### تربیت کارشناس

یکی از راه‌های دعوت به نماز آن است که مسئولان فرهنگی و دلسوزان جامعه، تدبیری بیاندیشند و برای دعوت به نماز افرادی را که دارای انگیزۀ بالا هستند و در بیان، عمل، محبوبیت و تجربه، استعدادهایی دارند، تربیت کنند تا آنها در هر منطقه‌ای مسئول و محور نماز باشند و هر چند ماهی یک‌بار در گردهمایی‌ها، راه‌های طی شده را بررسی و تجربه‌ها را منتقل کنند. البته این کار به انواع حمایت‌ها نیاز دارد.

حضرت ابراهیم(ع) به عنوان مسئول هدایت مردم، هم در دعا از خداوند توفیق اقامۀ نماز را برای خود و نسلش می‌خواهد: «رَبِّ اجْعَلْنی‏ مُقیمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّیَّتی‏»[4]؛ هم در عمل، زن و فرزند خود را در بیابان بی‌آب و گیاه، کنار کعبه اسکان می‌دهد و به خدا می‌گوید: من این کار را برای اقامۀ نماز انجام دادم: «رَبَّنا إِنِّی أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتی‏ بِوادٍ غَیْرِ ذی زَرْعٍ عِنْدَ بَیْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنا لِیُقیمُوا الصَّلاة».[5]

همیشه و هرجا یک مسئول د‌لسوز، محبوب، آشنا و فعال داشته باشیم، توفیقات چشم‌گیر خواهیم داشت. تربیت مربی و کارشناس نماز، تنها با مدرک و نمره و دروس رسمی نیست؛ بلکه باید از جوشش درونی، سوز، شور، اراده و همت بالایی نیز برخوردار باشد.

به طور کلی مردم در کارهای خود چهار دسته هستند:

الف) هم کار و هم شیو، انجامشان خوب است (که در نماز باید این‌گونه باشد)؛

ب) هم کار بد است و هم بد انجام داده می‌شود (مثل کشتن امام حسین(ع) آن هم با آن وضع فجیع)؛

ج) گاهی کار خوب است، ولی بد انجام می‌گیرد (مانند اقامۀ نماز همراه با اذان بد صدا، مسجد کثیف، قرائت بی‌جاذبه و عدم آگاهی به مسائل شرعی)؛

د) کار بد است، ولی خوب انجام می‌گیرد (تجاوزهای آمریکا در قالب حقوق بشر)؛

یادم نمی‌رود كه شخصی نزد من آمد و گفت من برای نماز فیلم بسیار پر جاذبه‌ای می‌سازم؛ ولی نیاز به حمایت دارم. گفتم: فیلم را بساز، من شما را حمایت می‌کنم. گفت: من نگران عدم حمایت تو هستم. پرسیدم: چرا؟ گفت: چون من یهودی هستم!

اگر کسی در درون، عقیده و انگیزه نداشته باشد، انجام کار، هرچقدر هم کارشناسانه باشد، اثر نخواهد داشت.

مقاله‌ای در کنگره بین‌المللی پزشکی خوانده شد که در آن نوشته بود: «اگر كسی با اشتها غذا بخورد، در بیننده اشتها ایجاد می‌کند؛ ولی اگر بدون اشتها غذا بخورد، تماشا کننده در خود احساس اشتها نمی‌کند».

سوز و شور پیامبر اسلام(ص) به قدری زیاد بود که خداوند در قرآن بارها به وی هشدار می‌دهد: ما نمی‌خواهیم این‌چنین خود را به مشقت بیندازی، فشار را تحمل کنی و برای هدایت مردم حرص بخوری: «ما أَنْزَلْنا عَلَیْكَ الْقرآن لِتَشْقى‏».[6]

با کمال تأسف، در بسیاری از پدر و مادران نیز سوز و شور لازم وجود ندارد؛ آن‌چنان‌‌كه شکل‌گیری دینی فرزند خود را کاملاً به مدرسه واگذار کرده‌اند. با کمال تأسف در فیلم‌های صدا و سیما، گاهی چهره‌های نمازخوان از افراد منفی انتخاب می‌شوند و نماز را به‌صورت شعاری مطرح می‌کنند. این نمازها مانند میوه‌های پلاستیکی است که نه آب دارد و نه ویتامین! ولی اگر در فیلم‌ها از نمازهای واقعی بهره بگیریم، اثر خود را خواهد داشت.

شهید عزیز، «عباس بابایی»، آنگاه که در آمریکا دوره خلبانی خود را طی می‌کرد و مشغول سخت‌ترین امتحان خود بود، در محل امتحان، یک‌تنه نماز خود را اقامه کرد.

قرآن نیز دو نمونۀ مثبت و منفی را برای ما به تصویر می‌كشد:

در نمونۀ مثبت، از مردانی ستایش می‌کند که هنگام صدای اذان تجارت را رها کرده، به سمت نماز می‌روند: «رِجالٌ لا تُلْهیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاة».[7]

در نمونۀ منفی، از کسانی انتقاد می‌کند که در روز جمعه هنگام نماز جمعه که پیامبر مشغول خطبه‌ها بود، تا صدای طبل فروشندگان را می‌شنیدند، جز چند نفری، همه رسول خدا را رها کرده، به سراغ خرید می‌رفتند: «وَ إِذا رَأَوْا تِجارَةً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَیْها وَ تَرَكُوكَ قائِماً».[8]

### در دسترس بودن امکانات

یکی دیگر از وظایف، در دسترس بودن امکانات برای اقامۀ نماز است. البته این مهم به همۀ واجبات مربوط می‌شود.

قرآن دربارۀ افرادی که به جبهه نمی‌روند، گلایه می‌کند و می‌فرماید: «وَ لَوْ أَرادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّة»؛[9] یعنی اگر اینها قصد شركت در جبهه داشتند، باید خود را مجهز می‌کردند و در تمرین و تهیه اسلحه کوشا می‌بودند. حضرت علی(ع) برای خرید لباس احرام به بازار رفت و همین آیه جهاد را تلاوت کرد و اشاره فرمود: «همان‌گونه که جهاد نیاز به تجهیزات دارد، حج هم این‌گونه است.»

بنابراین، از راه‌های دعوت به نماز، فراهم کردن امکانات، از جمله وجود مساجد و نمازخانه‌های زیبا و مجهز و تبلیغات سراسری از طریق اذان حلقومی، به طور زنده (نه رادیو و ضبط) می‌باشد.

### باز بودن شبانه‌روزی مساجد

اگر انسان در هر خیابانی تصمیم به خوردن چیزی بگیرد، انواع غذاها، ساندویچ‌ها، آب‌میوه‌ها، شکلات‌ها، بستنی‌ها، فالوده‌ها، آجیل‌ها، بیسکویت‌ها، با چند متر راه رفتن همه در اختیار انسان است؛ اما گاهی در بعضی مناطق باید چند کیلومتر رفت تا به مسجد رسید!

با کمال تأسف انواع سیگارها در دسترس است تا بتوانیم ریۀ خود را با دود تلخ از بین ببریم، ولی مسجد و نمازخانه که بتوانیم در آنجا روح خود را با خدا آشنا کنیم، در دسترس نیست!

چرا باید هر چند قدم به یک بانک برسیم، ولی هر چند خیابان، یک مسجد پیدا نكنیم؟!

مگر خداوند متعال اولین بنای زمین را مکه، قبله‌گاه عالم قرار نداد؟! «إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذی بِبَكَّةَ مُبارَكا»؛[10]

مگر پیامبر همین‌که به مدینه هجرت کرد، پیش از ورود به شهر، در منطقه قبا توقف نکرد و مگر اولین کارش ساختن مسجد قبا نبود؟!

مگر اولین کار پیامبر در مدینه ساختن مسجدالنبی نبود؟!

مراد ما از دسترسی به مساجد و امکانات، مساجد بزرگ، مجلل و پرهزینه نیست، بلکه مساجد ساده، محکم و کوچک، ولی در دسترس. امام خمینی؟رح؟فرمود: مسجد سنگر است؛ سنگر باید محکم و در دسترس باشد. ناگفته پیداست که در دسترس بودن امکانات، افزون بر مسجد، وجود فرش و امکان سرد و گرم کردن، امکان پارکینگ و نیازهای اولیه نیز می‌باشد.

### حساسیت مسئولان

در برخی روایات می‌خوانیم: وقتی از افرادی نزد امام(ع) ستایش می‌شد، امام(ع) می‌فرمود: «کَیفَ صَلاتُه؟[11] یعنی نمازش چگونه است؟». این نشان می‌دهد که اگر مسئولان غیر از توجهات عمومی، حساسیت خود را نسبت به نماز دیگران نشان دهند، اثرگذار است؛ یعنی اگر استاندار در سال دوبار از مدیران کل منطقه فقط دربارۀ نماز و نه مسائل جاری روزمره سؤال کند و در بازدیدها برای بازدید از مسجد و نمازخانه وقت مخصوص بگذارد و در شناسایی و گزینش و نمرۀ افراد، نسبت به نماز حساس باشد، سرعت گرایش افراد جامعه به سمت نماز بیشتر می‌شود.

خاطره

یکی از وزیران بهداشت و درمان را برای بازدید و افتتاح یک بیمارستان بزرگ و چند طبقه بردند. در این بازدید، گروه مهندسان، مدیران، معاونان، مشاوران و هیئت امنا حضور داشتند. پس از بازدید، دفتر و لوحی را آوردند تا وزیر آن را به عنوان تقدیرنامه امضا کند. وزیر که از همۀ قسمت‌های بیمارستان بازدید کرده بود، پرسید مسجد و نمازخانه بیمارستان کجاست؟

مسئولان که در طرح خود از مسجد و نمازخانه غافل شده بودند، گفتند: نمازخانه در آن طبقه دیگر است. وزیر گفت: باید ببینم. بار دیگر به آن محل سر زد و پرسید: این یک اتاق معمولی است، مانند اتاق‌های دیگر. چه علامتی برای نماز و نمازخانه وجود دارد؟ مسئولان شرمنده شدند و گفتند: ما در ساختن بیمارستان توجهی به نماز بیماران نداشتیم. وزیر هم ناراحت شد و گفت: من هرگز از شما تقدیر نمی‌کنم و به حالت قهر از بیمارستان خارج شد. این حرکت، تمام دست‌اندرکاران بیمارستان را به نماز حساس و دعوت کرد.

اگر تمام مسئولان مانند شهید رجایی بودند که شعارش این بود كه به نماز نگویید کار دارم، بلکه به کار بگویید نماز دارم؛ اگر هر مسئولی هنگام بازدید از هر منطقه‌ای، سری هم به نمازخانه آنجا بزند و در برنامه‌ها به نماز توجه داشته باشد، این كار او می‌تواند دعوتی برای نماز باشد.

حتی اگر مردم عادی ما حساسیت داشته باشند، می‌توانند بر مسئولان اثر بگذارند؛ همان‌گونه که در تاریخ کربلا می‌خوانیم یکی از یاران امام حسین(ع) به نام «ابوثمامه» وقت اذان را به امام حسین(ع) اعلام کرد و امام هم در حقش دعا کرد.

خاطره

دفتر استاندار سیستان و بلوچستان از یک آرایشگری دعوت كرد تا سر و صورت استاندار را اصلاح کند. همین‌که مشغول اصلاح شد، صدای اذان بلند شد. آرایشگر شانه و قیچی را کنار گذاشت و کنار استاندار، شروع به خواندن نماز کرد.

استاندار به شدت تحت تأثیر قرار گرفت که این آرایشگر با جان و دل معنای الله اکبر را درک کرده که خدا بزرگ‌تر از استاندار، شغل و درآمد و هر چیز دیگر است.

حکایتی جالب

در فرانسه پرفسوری مسلمان می‌شود و می‌گوید: دلیل اسلام آوردن من نماز یک کشاورز در بیابان بود. او ماجرا را این‌گونه می‌گوید: در جاده می‌رفتم، كسی را در مزرعه‌اش دیدم که خم و راست می‌شود، فکر کردم شاید ورزش می‌کند. دیدم روی خاک افتاد، حساس شدم، ماشین را متوقف کردم و در کنارش ایستادم. با او حرف زدم، ولی او پاسخی نداد، باز ایستاد و کلماتی گفت، دوباره خم شد و به خاک افتاد. صبر کردم کارش تمام شود. پرسیدم: چه می‌کردی؟ کشاورز (که ظاهراً از مسلمانان الجزایری فرانسه بود) گفت: من مسلمانم و نماز می‌خوانم.

به این ترتیب، پرفسور از او عقاید و اعمال اسلامی را سؤال كرد و آن را سوژه تحقیقات خود قرار داد و پس از مقایسۀ اسلام با عقاید خود، دین مبین اسلام را انتخاب كرد.

### توجه به راه‌های نرفته

می‌گویند: مدیر خوب کسی نیست که به پشت سر خود بنگرد و راه‌های رفته را ببیند و خیال کند به وظیفه‌اش عمل کرده است؛ بلکه مدیر خوب کسی است که به راه‌های نرفته بنگرد تا احساس مسئولیت بیشتری کند.

بسیارند کسانی که با اقامۀ نماز خود در خانه یا مسجد و سفارشات لحظه‌ای به خانواده، قانع‌اند؛ بدون آنکه به فکر این باشند و از خود بپرسند:

آیا با همسایگان در این مورد گفتگویی داشته؟

آیا با بستگان خود نسبت به افراد ضعیف فامیل در امور دینی، رابطه‌ای داشته؟

آیا نسبت به مردم شهر و روستا و منطقۀ خود توجهی داشته؟

آیا در راستای گسترش معروف در دنیا فکری کرده یا قدمی برداشته؟

[1]. حج: 41.

[2]. یونس: 87.

[3]. بحارالأنوار، ج19، ص122.

[4]. ابراهیم: 40.

[5]. ابراهیم: 37.

[6]. طه: 2.

[7]. نور: 37.

[8]. جمعه: 11.

[9]. توبه: 46.

[10]. آل عمران: 96.

[11]. الكافی، ج‏3، ص487.