14. بهره‌گیری از هنر در دعوت به نماز

هنر، سبب نفوذ آموزش و اثر بخشی بیشتر و سبب ماندگاری در ذهن مخاطب می‌شود. راه‌های هنری بسیار است؛ گاهی با تغییر صوت، گاهی با تغییر کلمات، گاهی با کلمات ریتم‌دار و سجع و قافیه‌دار، گاهی با شعر، نمایش، داستان، تمثیل و تشبیه، ترسیم روی صفحه و گاهی با اشاره به‌صورت مستقیم و گاهی غیر مستقیم است.

البته هنر می‌تواند در دست افراد منحرف باشد، مثل «سامری» که با هنرمندی، مجسمه گوساله‌ای را ساخت و مردم را منحرف کرد و گفت: خدای شما همین گوساله است: «هذا إِلهُكُمْ وَ إِلهُ مُوسى‏»؛[1] و می‌تواند هنر به‌دست ولیّ خدا باشد، مثل حضرت عیسی(ع) که از گِل، شکل پرنده ساخت و با نفس خود او را به پرواز درآورد و مردم را به خدا دعوت کرد.

هنر می‌تواند به‌دست فرعون باشد تا با ساختن برجی در برابر خدا قیام کند: «فَاجْعَلْ لی‏ صَرْحاً»؛[2] هم می‌تواند به‌دست سلیمان باشد که کاخ بلورین او، پادشاه زمان را خیره کند: «حَسِبَتْهُ لُجَّة».[3]

هنر، ترکیبی از الهام، علم، سلیقه، زمان‌شناسی، مردم‌شناسی و انتخاب بهترین است. قرآن نیز محتوایی است که از سوی خداوند همراه با آهنگ، هنر، فصاحت و بلاغت القا شده است.

در مورد دیگری، خداوند در پاسخ حضرت ابراهیم(ع) که پرسید: «چگونه مرده‌ها را زنده می‌کنی؟» با هنر جواب داد و فرمود: «چهار پرنده را بگیر و آنها را ذبح کن و گوشتشان را مخلوط نما و بر سر چند کوه بگذار. سپس هر یک از پرندگان را صدا کن؛ خواهی دید که ذرات پخش شده هر پرنده‌ای را که صدا زدی، از اطراف یکجا جمع می‌شود»[4].

در مورد دیگری، همین که از حضرت علی(ع) تقاضای بیت المال بیشتری (بیش از سهم خود) می‌شود، حضرت با داغ کردن آهنی، به تقاضا کننده می‌گوید: آیا تو طاقت حرارت این آهن را داری؟ من هم طاقت جهنم را ندارم[5]. این عمل یک کار هنرمندانه و مجسم کردن دوزخ برای زیاده‌طلبان بود.

در جای دیگر، وقتی پیرمردی وضوی غلط می‌گرفت، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) که دو کودک بودند، به او گفتند: «ما دو نفر وضو می‌گیریم، شما که پیرمرد هستید، داوری كنید کدام وضو بهتر است.، پیرمرد وضوی آن دو عزیز را دید و گفت: وضوی هر دوی شما درست است و وضوی من غلط است.[6]

البته ممکن است چیزی در جایی برای فردی هنر باشد، ولی در زمان و مکان دیگری هنر به شمار نیاید.

### خاطره‌ای از یک بیان هنری

یکی از مردان اهل فضل می‌گفت: برای رانندگان کلاسی داشتم. خواستم دلیل تلخی‌ها را با مثالی از شغل خودشان برای آنان بگویم. این دلیل را که فلسفی بود، به عمق جانشان نشاندم و گفتم: بلاها چند نوع است:

1. بلاهای گازی: بعضی بلاها گازی هستند و به انسان سرعت می‌دهند. همین که باران خانه‌ای را خراب کرد، همه همسایگان در ایزوگام کردن پشت بام سرعت می‌گیرند! همین که طفلی به دلیل استفاده نکردن از واکسن بیمار شد، همه مادران برای واکسن زدن می‌‌شتابند!

زلزله‌ای منطقه‌ای را خراب می‌کند، مدیران شهر و مسکن در همه جا در برنامه‌ریزی‌های خود، به فکر خانه‌های ضد زلزله می‌افتند!

2. بلاهای ترمزی: برخی بلاها ترمزی هستند. گاهی انسان به بلایی گرفتار می‌شود و به‌ واسطۀ آن، از غرور و سرمستی خود کوتاه می‌آید. برای مثال، به کسی عشق و علاقه‌ای دارد و از او بی‌مهری می‌بیند؛ این بی‌مهری سبب می‌شود که وابستگی خودش را به او کم کند.

3. بلاهای کارواشی: برخی بلاها کارواشی هستند؛ یعنی این تلخی باعث توبه و بازگشت و پاک شدن روح از زنگارهای گوناگون می‌شود.

4. بلاهای تعمیری: بعضی بلاها تعمیری هستند. حادثه‌ای رخ می‌دهد و همه بسیج می‌شوند تا آن حادثه و کمبود را جبران کنند. در این بسیج عمومی، عواطف تحریک، دل‌ها به هم نزدیک و جامعه بازسازی می‌شود.

5. بلاهای اسقاطی: بعضی بلاها اسقاطی هستند؛ مثل قوم لوط، نوح، عاد و ثمود که به دلیل جنایت و لجاجتی که در برابر پیامبران؟عهم؟ انجام دادند، یکسره سقوط کردند.

به این ترتیب برای رانندگان که با کلمات گاز و ترمز و تعمیر و کارواش مأنوس است، یک بحث فلسفی انجام می‌شود و این خود، هنر است.

[1]. طه: 88.

[2]. قصص: 38.

[3]. نمل: 44.

[4]. بقره: 260.

[5]. نهج البلاغه، خطبه220.

[6]. المناقب، ج3، ص400.