3. تشکر از صاحب نعمت

هر عقل و وجدان سالمی، تشکر از ولیّ نعمت را واجب و لازم و بی‌اعتنایی به مُنعم را بی‌ادبی می‌داند. انسان به همین دلیل عقلی و فطری، باید از خداوند تشکر کند و بهترین نوع تشکر، اطاعت از دستورات اوست. خداوند نیز ده‌ها بار با صراحت به اقامۀ نماز دستور می‌دهد. قرآن به پیامبر خود می‌گوید: چون به تو کوثر دادم، پس فوراً باید از من تشکر کنی و آن تشکر، اقامه نماز است: «إِنَّا أَعْطَیْناكَ الْكَوْثَر * فَصَلِّ لِرَبِّك‏»[1].

در آغاز قرآن می‌خوانیم: پروردگارتان را عبادت کنید، چون شما و نیاکانتان را آفرید: «یا أَیُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذی خَلَقَكُمْ وَالَّذینَ مِنْ قَبْلِكُم‏».[2]

و در اواخر قرآن نیز می‌خوانیم: باید مردم پروردگار این کعبه را بندگی کنند، چون آنان را از دلهره و گرسنگی نجات داد: «فَلْیَعْبُدُوا رَبَّ هذَا الْبَیْت‏ * الَّذی أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَ آمَنَهُمْ مِنْ خَوْف‏».[3]

قرآن در آیات متعددی اشاره دارد که نماز، بهترین تشکر از خداست و گفتیم که تشکر صاحب نعمت، مسئله‌ای عقلی، فطری و وحیانی است. امثال این آیات، دلیل و انگیزۀ نماز را تشکر از خدا می‌داند و شاید بتوان گفت این کلاسِ اولِ نمازآموزی است؛ مانند آنچه به کودک می‌گوییم که پدر و مادر خوبند، چون برایت لباس، شیرینی و چیزهای دیگر می‌خرند. چون کودک جز خوراک و پوشاک و لذت چیز دیگری را نمی‌فهمد.

از سوی دیگر، تشکر از خدا آثاری را در پی دارد. مهم‌ترینِ این آثار این است که انسان شاکر، در دام شیطان قرار نمی‌گیرد؛ زیرا شیطان به خدا گفت: «ثُمَّ لَآتِیَنَّهُمْ مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَیْمانِهِمْ وَعَنْ شَمائِلِهِمْ وَلاتَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِینَ»؛[4] سپس از روبرو و از پشت سر و از راست و چپشان بر آنان مى‏تازم و بیشتر آنان را سپاسگزار نخواهى یافت.

از این آیه معلوم می‌شود کسی که روحی، شکر ندارد، در دام شیطان قرار می‌گیرد و همچون درختی که آب ندارد و خشکیده است، به سرعت با کبریت آتش می‌گیرد. آری، شکر، انسان را از خطرات و وسوسه‌های شیطان بیمه می‌کند.

ناگفته پیداست که نماز بهترین نوع شکر است؛ زیرا بلندترین نقطۀ بدن را که پیشانی است، به خاک می‌مالیم؛ آن هم نه یک‌بار و دو بار، در هر شبانه روز حداقل 34 بار این كار را انجام می‌دهیم.

[1]. کوثر: 1 و 2.

[2]. بقره: 21.

[3]. قریش: 3 و 4.

[4]. اعراف: 17.