راه تقویت جرئت

یکی از راه‌های ایجاد جرئت، مقایسۀ جرئت خود با جرئت دیگران است. چرا باید افرادی آشكارا گناه کنند، ولی ما از اقامۀ نماز خجالت بکشیم؟!

چرا افرادی که در جلسه‌ای نشسته‌اند، اگر نیاز به‌دستشویی پیدا کردند، برمی‌خیزند و می‌روند، اما اگر یادشان افتاد نماز نخوانده‌اند، خجالت می‌کشند جلسه را ترک کنند؟!

چرا برخی افراد مانند دستفروشان، با صدای بلند برای فروش جنس خود تبلیغ می‌کنند؛ امّا ما از فریاد زدن اذان خجالت می‌کشیم؟!

حضرت علی(ع) می‌فرماید: چرا دیگران در باطل محکم هستند و شما در راه حق ضعیف هستید؟[1]

بسیارند افرادی که اگر ببینند کسی نماز می‌خواند، آنها هم برای نماز قیام می‌کنند؛ ولی از اینکه خودشان به‌تنهایی برای نماز قیام کنند، خجالت می‌کشند.

بسیارند افرادی که برخی احکام نماز را نمی‌دانند و از پرسیدن آن خجالت می‌کشند.

بسیارند افرادی که عذری دارند، ولی از بیان عذر خود خجالت می‌کشند.

بسیارند افرادی که اگر در جایی کسی آنان را نبیند، حاضرند نماز بخوانند؛ ولی در جلوی چشم دیگران خجالت می‌کشند این كار را انجام دهند.

اینها نمی‌دانند که در حدیث آمده‌است: مثال کسی که در میان مردم به نماز بایستد، مثال درخت سبزی در کویر خشک است!

اینها نمی‌دانند که قرآن کریم یکی از نشانه‌های خوب بندگان خدا را این می‌داند که به جامعه حرکت بدهد؛ یعنی او مسئله نماز را طرح کند و خود به نماز بایستد تا دیگران از او الگو بگیرند: «وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقینَ إِماما».[2]

قرآن مردم را از لحاظ تأثیرپذیری از محیط، به سه دسته تقسیم می‌كند:

1. گروهی که در جامعۀ فاسد هضم می‌شوند: «وَ كُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضین‏»؛[3] یعنی: اگر دیدند فضای مجلس، فضای نامناسبی است، نه جرئت خروج دارند و نه توان دارند که فضای جلسه را تغییر دهند.

2.‌ گروه دیگر، جرئت دارند که خود قیام کنند و منطقه و محل گناه را رها کنند؛ مانند اصحاب کهف که قرآن در ستایش آنان می‌فرماید: آنان گروهی جوانمرد بودند که در فضای انحرافی و محیط فاسد، زندگی می‌کردند. آنها تصمیم گرفتند قیام کنند و از لذت‌ها و رفاه شهری بگذرند و با زندگی بسیار ساده در غار، از اعتماد و دین خود حفاظت کنند.[4]

3. گروه سوم، افرادی هستند که نه تنها در جامعۀ فاسد هضم نمی‌شوند، بلکه علاوه بر خارج شدن از منطقه و جلسه، تلاش می‌کنند تا جامعه را تغییر دهند و فضای فاسد را به فضای سالم تبدیل کنند؛ اگرچه تنها باشند.

قرآن کریم می‌فرماید: ابراهیم(ع) یک نفر بود؛ اما جوانی بود که جامعه را تغییر داد. او فردی بود در جایگاه یک امت و ملت[5].

بنابر احادیث، حضرت ابوطالب (ع) نیز مانند یک ملت، پشتیبان پیامبر اسلام(ص) بود.[6]

حضرت خدیجه؟عها؟ نیز یک نفر بود؛ ولی در برابر همه خواسته‌های نابه‌حق و خواستگارهای منحرف ایستاد.

زن فرعون، نیز یک نفر بود؛ ولی در قلب محیط فرعونی، یک انفجار نور ایجاد کرد. زن فرعون ثابت کرد که با یک گل هم بهار می‌شود! زن فرعون ثابت کرد که اگر انسان ارادۀ قوی داشته باشد، می‌تواند محیط، تاریخ و اقتصاد را در هم بشکند؛ یعنی فضای اقتصادی، چاپلوسانی که دور فرعون هستند، زر و زیور، کاخ‌نشینی، تهدید و تطمیع فرعون، رابطه زن و شوهری و وابستگی‌های خانوادگی، هیچ اثری در او نمی‌گذارند.

در دستگاه فرعون، شخص دیگری بود که ایمان خود را کتمان کرده و از موسی(ع) حمایت می‌کرد (ماجرای این شخص در سورۀ غافر مطرح شده است).

نکتۀ اساسی برای دعوت به نماز این است که باید خود و فرزندانمان را از خجالت‌های نابه‌جا دور کنیم. بهترین راه هم برای ایجاد جرئت، اذان گفتن است. کسی که روی بلندی و با صدای بلند اذان بگوید، ضمن دریافت پاداش اذان، امر به معروف، موعظه، تذکر، غفلت زدایی از جامعه نموده، و یک عیب مهم خود را که خجالت نابه‌جاست، از خودش دور می‌كند.

مؤذن باید بداند که اگر فضای سکوت را شکست و نام خدا را در میان غافلان مطرح کرد، بهترین حرف‌ها را زده است؛ زیرا قرآن کریم می‌فرماید: «وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعا إِلَى اللَّه»‏؛[7] حرف چه کسی بهتر از آن است که مردم را به‌سوی خدا دعوت کند؟!

اذان، دعوت به‌سوی خدا و شعاری بی‌هزینه، روان، موزون، پرمحتوا، ساده و در دسترس همگان است که در چند لحظه گفته می‌شود.

به هر حال، یکی از عوامل دعوت به نماز که بستر نماز را فراهم می‌کند، داشتن جرئت و تمرین آن و القای جرئت به دیگران، به‌ویژه فرزندان است. حضرت علی(ع) می‌فرماید: چرا دیگران در باطل محکم هستند و شما در راه حق ضعیف هستید؟!

در قرآن از زبان افراد ترسو و بی‌جرئت نسبت به رفتن به جبهه توجیهات و بهانه‌های زیادی بیان شده است. گروهی برای جنگ تبوک می‌گفتند: ما نگرانیم که اگر به جبهه بیاییم، نگاهمان به دختران رومی بیفتد و دچار فتنه شویم! قرآن می‌فرماید: همین بهانه‌ها و ترک جبهه، خود بزرگ‌ترین فتنه است: «أَلا فِی الْفِتْنَةِ سَقَطُوا».[8]

یا می‌گفتند: هوا گرم است؛ خانه‌های ما در و پنجره ندارد و ما باید بالای سر زن و بچه‌مان باشیم؛ راه دور است؛ دشمن زیاد است.

افراد بی‌اراده و ضعیف به‌جای اینکه به بر طرف کردن عیب خود بپردازند، کار خود را متانت، بصیرت و عقلانیت می‌پندارند؛ آنها حتی احساسات افراد شجاع را بی‌تدبیری می‌دانند!

نکتۀ آخر در این زمینه اینکه، حضرت امیر(ع) می‌فرماید: «امر به معروف و نهی از منکر، نه رزق شما را قطع و نه مرگ شما را نزدیک می‌کند».[9]

[1]. الغارات؛ ج‏2 ؛ ص335.

[2]. فرقان: 74.

[3]. مدثر: 45.

[4]. کهف: 13 ـ 16.

[5]. نحل: 120.

[6]. بحار الأنوار؛ ج‏35 ؛ ص106.

[7]. فصلت: 33.

[8]. توبه: 49.

[9]. نهج البلاغه، خطبه156.