16. مقایسۀ صحیح

یکی از راه‌های دعوت، مقایسه بین نقاط مثبت با منفی است. قرآن کریم که کتاب دعوت است، در آیات فراوانی با مقایسه بین نقاط مثبت و منفی، ارزش خوبی‌ها و بدی بدی‌ها را برجسته می‌کند. برای مثال می‌فرماید: «آیا بینا و نابینا یکسانند؟ آیا مؤمن و فاسق مساوی هستند؟ آیا جاهل و عالم یکسانند؟»

افراد مسجدی حتی اگر در محله‌ای غریب باشند، به دلیل حضور در مسجد، احساس تنهایی ندارند. در رفت و آمد به مسجد نوعی نشاط، حرکت و سلامتی جسمی و نوعی امید در سایۀ ارتباط با خدا وجود دارد و فرد اهل مسجد، هرگز خود را در بن‌بست نمی‌بیند.

فرد مسجدی خود را به دریا متصل می‌داند، هدفش رضای خدا، رنگش رنگ الهی، معشوقش اولیای خدا و مسیرش راه خداست. ولی دیگران رابطه‌شان با طاغوت‌ها و وسوسه‌ها، هدفشان رضایت این و آن و رفاقتشان با منحرفان و تعصب و حساسیت‌شان مربوط به قبیله، رنگ سیاسی، لهجه و نژاد و... است.

اگر زمان جنگ را در نظر بگیریم، خواهیم دید که جوانان مسجدی به جبهه رفتند؛ ولی بعضی از کشور خارج شدند و بعضی در خانه ماندند.

باید مقایسه کنیم که انسان در مسجد چه می‌شنود و دیگران در جاهای دیگر چه می‌شنوند؟

در مسجد با چه افرادی رفیق می‌شود و در جای دیگر با چه افرادی؟

در مسجد پشت سر چه کسی می‌ایستد و در غیر مسجد، پشت سر چه کسی؟

باید مقایسه کنیم میان کسانی که در تمام کارها قصد قربت دارند که چه سودی می‌برند، ولی آنان که با غیر خدا معامله می‌کنند، چه ضررهایی می‌بینند؟

خداوند جنس کم را هم می‌خرد: «فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیْراً یَرَه‏»؛[1]

خداوند به قیمت چند برابر و به قیمت بهشت می‌خرد: «إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى‏ ... بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّة»؛[2]

خداوند برای نیتِ کار خیر هم پاداش می‌دهد؛

خداوند جنس معیوب را هم می‌خرد. در تعقیب نماز می‌خوانیم که خدایا اگر در رکوع و سجودش خلل و نقصی بود، به لطف خود بپذیر: «إِلَهِی إِنْ كَانَ فِیهَا خَلَلٌ أَوْ نَقْصٌ مِنْ نِیَّتِهَا أَوْ قِیَامِهَا أَوْ قِرَاءَتِهَا أَوْ رُكُوعِهَا أَوْ سُجُودِهَا فَلَا تُؤَاخِذْنِی وَ تَفَضَّلْ عَلَیَ بِالْقَبُولِ وَ الْغُفْرَانِ بِرَحْمَتِكَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِین‏»[3].

خداوند بدی‌ها را به خوبی تبدیل می‌کند: «یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَنات‏»؛[4] همان‌گونه که در باغچه، آب گِل‌آلود فرو می‌رود و گل معطر می‌روید.

ما اگر وضوی اسلام و دست و صورت شستن دیگران را مقایسه کنیم، خواهیم دید که در وضوی اسلام، افزون بر نشاط و نظافت، قرب به خدا نیز وجود دارد؛ چنانکه در دعای وضو جملاتی است که انسان را به معاد گره می‌زند. هنگام شستن صورت، از خدا می‌خواهیم که پروردگارا مرا رو سفید کن، در حالی که مجرمان روسیاهند. در شستن دست می‌خوانیم که خدایا نامه عملم را به‌دست راستم بده، در روزی که مجرمان، نامۀ عملشان به‌دست چپشان است.

باید انضباطی را که در نماز پیدا می‌کنیم، با سر در گمی و هرج و مرج کارهای دیگر مقایسه کنیم. در نماز فقط خدای یکتا و در غیر نماز صدها و هزاران موجود دیگر مطرح است؛

در نماز، قبله لازم است و کارهای دیگر هر یک به‌سویی است؛

در نماز، حضور قلب مطرح است، در غیر نماز حواس پرتی؛

در نماز، کلمات معیّن، پر محتوا و حساب شده مطرح است، در حالی‌كه در غیر نماز هر چه دلت خواست می‌توانی بگویی؛

در نماز امام جماعتِ عادل مطرح است، ولی در غیر نماز هر کس شد؛

در نماز لقمۀ حلال مطرح است، اما در غیر نماز، هر لقمه‌ای که شد؛

در نماز زمان معیّن است و در غیر نماز هر وقت شد؛

در نماز، راه مستقیم و در غیر نماز، هر راهی شد؛

در نماز، خواهان پیمودن راه کسانی هستیم که مورد انعام الهی هستند، امّا در غیر نماز، راه هر کس که شد؛

در نماز، به نشاط سفارش شده، نه کسالت؛

در نماز، پیوستگی سفارش شده، نه گاهی خواندن و گاهی نخواندن.

در نماز، همراهی با دیگران و جماعت مطرح شده، نه تکروی.

معمولاً در کنار آیات دوزخ، آیات بهشت مطرح شده تا با ملاحظۀ این تفاوت‌ها، انسان مسیر حق را تشخیص دهد.

در دعوت به نماز، مقایسه اینها کارساز است: بین مسجد آباد و مسجد مخروبه، امام جماعت موفق با امام جماعت ناموفق، برنامه‌های مفید و غیر مفید، هیئت امنای فعال و غیر فعال، مساجد باز و بسته، اذان زیبا و دلنشین و غیر دلنشین، افرادی که با صدای اذان به‌سمت مسجد بسیج می‌شوند و محل کار را ترک می‌کنند و افرادی که صدای اذان را می‌شنوند، ولی عکس‌العملی نشان نمی‌دهند؛ نشان دادن صحنه‌هایی که والدین در خانه یا مسجد، نمازشان را با فرزندان می‌خوانند، با مواردی که این‌چنین نیست؛ نشان دادن منطقه‌ای که زکات آن داده شده و منطقه‌ای که زکات نداده‌اند؛ برجسته کردن کسانی که با کمبود امکانات و با توکل و بندگی خدا به درجات علمی بالا رسیده‌اند، یا افرادی که همه امکانات را داشته، ولی به جایی نرسیده‌اند؛ اینها همه نمونه‌هایی برای دعوت است.

پیامبر(ص) برادر و خواهر رضاعی داشت؛ یک بار که خواهرش آمد، احترام و‌یژه‌ای به او گذاشت؛ ولی نسبت به برادرش به‌گونه دیگری رفتار کرد. دلیل این تفاوت رفتار را که پرسیدند، حضرت فرمود: «خواهرم به والدینش احترام بیشتری می‌گذارد، من هم او را احترام کردم؛ ولی چون برادرم این‌گونه نبود، من نیز به او خیلی احترام نکردم»[5].

در سخنان حضرت امیر(ع) می‌خوانیم: «ازْجُرِ الْمُسِی‏ءَ بِثَوَابِ الْمُحْسِن‏»؛[6] یعنی با تشویقی که از نیکوکار می‌کنی، خلافکار را زجر بده و او را تنبیه کن.

در روایت دیگری می‌خوانیم که حضرت علی(ص) فرمود: «نباید خوبان و بدان نزد تو یکسان باشند»[7].

[1]. زلزال: 7.

[2]. توبه: 111.

[3]. المصباح (للكفعمی)، ص21.

[4]. فرقان: 70.

[5]. منابع فقه شیعه (ترجمه جامع أحادیث الشیعه)، ج‏26، ص911.

[6]. نهج البلاغه، حکمت 177.

[7]. غرر الحكم و درر الكلم، ص759.