قبل از شروع به دعوت، لازم است چند گام اساسی نسبت به مخاطب برداریم؛ چرا که اینها زیر بنای دعوت به هر کار خیری است. در اینجا به سه گام مهم، به‌صورت مختصر اشاره می‌کنیم.

گام اول: تحكیم مبانی اعتقادی

از قدیم گفته‌اند: «از كوزه همان برون تراود كه در اوست». قرآن نیز مبانی اعتقادی را ریشۀ اخلاق و رفتار می‌داند. به عنوان مثال به نمونه‌های زیر توجه كنید:

قرآن وقتی می‌خواهد بگوید که برای عزت، سراغ غیر خدا نروید، ریشۀ این حرف را این‌طور بیان می‌کند: «إِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمیعا»[1].

می‌فرماید: قدرت پایدار را قدرت الهی بدانید؛ ریشۀ این فكر، عقیده به این آیه است: «أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمیعا».[2]

می‌فرماید: ریشۀ تدبیر را قدرت خدا بدانید، زیرا: «فَلِلَّهِ الْمَكْرُ جَمیعا».[3]

به كم‌فروشان می‌فرماید: چرا در مال مردم كوتاهی می‌كنید: «أَلا یَظُنُّ أُولئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُون‏ لِیَوْمٍ عَظیم‏».[4]

اگر بدانیم که این خانه صاحب و حسابی دارد (مبدأ و معادی دارد) و تمام هستی، اعضای بدن، فرشتگان و اولیای خدا، همه بر كار ما نظاره‌گر هستند، رفتار و گفتارمان را اصلاح خواهیم کرد. لذا در آیات بسیاری از قرآن، قبل از مسئله نماز، خداوند به مسئلۀ ایمان به مبدأ و معاد اشاره كرده است. لقمان(ع) هم قبل از توصیۀ فرزندش به نماز، به مسئلۀ توحید و معاد اشاره می‌كند.[5] در خود نماز و در سورۀ حمد، اول با خدا و صفات او آشنا می‌شویم (رحمن، رحیم، رب‌العالمین، مالك یوم الدین) و بعد می‌گوییم: این‌چنین خدایی شایستۀ پرستش و یاری‌جویی است: «إِیَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِیَّاكَ نَسْتَعین‏»[6]

همان‌گونه كه رانندگان در مسیر راه اگر بدانند که زیر نظر دوربین‌های پلیس هستند، حتماً در رانندگی خود بیشتر رعایت خواهند كرد؛ همین‌گونه اگر كسی بداند و باور كند كه ترك نماز چه عواقب خطرناكی به هنگام مرگ و برزخ و قیامت او خواهد داشت، اهل نماز خواهد شد.

اگر باور كنیم كه كل هستی در حال سجده (وَ لِلَّهِ یَسْجُدُ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْض)،[7] تسبیح (یُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْض)[8] و قنوتند (كُلٌّ لَهُ قانِتُون)[9]، به خود اجازه نخواهیم داد که در این هستی، وصلۀ ناهم‌جنس باشیم!

همان‌گونه كه وقتی می‌دانیم همۀ مردم در كوچه و خیابان با لباس هستند، به خود اجازه نخواهیم داد كه بدون لباس وارد خیابان شویم!

قرآن به ما می‌آموزد که قبل از دعوت دیگران به نماز، به تقویت اعتقاد به مبدأ و معاد بپردازیم. قرآن می‌فرماید اگر می‌خواهید مردم نسبت به نماز سر سنگین نباشند، آنها را با قیامت آشنا کنید: «وَاسْتَعِینُواْ بِالصَّبرِْ وَ الصَّلَوةِ وَ إِنهََّا لَكَبِیرَةٌ إِلَّا عَلىَ الخَْاشِعِینَ الَّذِینَ یَظُنُّونَ أَنهَُّم مُّلَاقُواْ رَبهِِّمْ وَ أَنهَُّمْ إِلَیْهِ رَاجِعُونَ».[10]

[1]. یونس: 65.

[2]. بقره: 165.

[3]. رعد: 42.

[4]. مطففین: 4 و 5.

[5]. لقمان: 13- 17.

[6]. حمد: 5.

[7]. رعد: 15.

[8]. تغابن: 1؛ جمعه: 1.

[9]. روم: 26؛ بقره: 112.

[10]. بقره: 45 و 46.