18. آموزش نماز

‌اگر انسان نسبت به کاری آگاه باشد و روش انجام آن را یاد بگیرد، انجام آن برایش آسان است. بسیارند افرادی که یا احکام نماز، یا الفاظ آن یا اسرار آن را نمی‌دانند. در اینجا والدین، معلمان، مربیان، اساتید، حوزه‌های علمیه، مسئولان و سازمان‌های فرهنگی و صدا و سیما، هر کدام در شعاع امکانات و اختیارات خود باید نقش ایفا کنند.

آموزش و پرورش باید در هر پایه و کلاس، به گوشه‌ای از آداب و اسرار نماز بپردازد و خیال نکند اگر در فلان کلاس چند جمله‌ای درباره نماز گفت، لازم نیست که در کلاس‌ها و کتاب‌های بعدی آن را تکرار کند؛ زیرا خود نماز هم تکراری است و آموزش و تبلیغ آن هم باید با تکرار باشد.

اسلام به ما سفارش کرده که از هنگام تولد نوزاد با گفتن اذان در گوش راست و اقامه در گوش چپ، گوش نوزاد را با عبارت «حَیَّ عَلَی الصَّلوة» آشنا کنیم و در آخرین مرحله که هنگام دفن در قبرستان است، باز با کلمه «اَلصَّلوة» و به‌جا آوردن نماز بر میت، به نماز توجه کنیم.

توجه به نماز هم در شادی مطرح است، مانند نماز شب زفاف؛ هم در هنگام احساس خطر، مثل نماز آیات که به هنگام زلزله و رعد و برق دلهره‌آور خوانده می‌شود.

نماز، هم ابزار تشویق است، مانند نماز جعفر طیار که به جعفر طیار (در برابر خدمات او در حبشه) هدیه شد و هم ابزار توبیخ است که قرآن می‌فرماید: بر مرده منافقینی که از جبهه فرار کردند، نماز نخوان: «وَ لا تُصَلِّ عَلى‏ أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَدا».[1]

نماز از حضرت آدم تا خاتم الانبیاء؟عهم؟ همیشه در متن برنامه‌ها بوده است. بنابراین مسائل، باید هم برای هر سال و هم برای هر دوره و کلاس، به زاویه و بُعدی از ابعاد نماز در کلاس‌های درسی آموزش و پرورش و دانشگاه اشاره‌ای شود.

در حوزه‌های علمیه نیز باید آموزش روش دعوت به نماز، در قالب یکی از برنامه‌ها یا فوق برنامه‌های جدی انجام گیرد.

### نکته: لزوم تدریجی بودن آموزش

همان‌گونه که پیش‌تر اشاره کردیم، آموزش نماز باید تدریجی باشد. امام باقر یا امام صادق؟عهما؟ در این‌باره فرمودند: «همین که کودک سه ساله شد، به او بگویید عبارت «لا اله الا الله» را هفت بار بگوید. سپس او را هفت ماه و بیست روز رها کنید. همین که سن او به سه سال وهفت ماه و بیست روز رسید، به او بگویید که هفت بار بگوید: «محمد رسول الله». همین که چهار ساله شد، بگوید: «صلی الله علی محمد و اله». همین که پنج ساله شد، اگر دست راست و چپ را شناخت، او را رو به قبله بنشانید و به او بگویید كه سجده کند. پس از تمام شدن هفت سال، دستور دهید تا دست و صورت خود را بدون مسح بشوید و نماز بخواند. پس از پایان نه سال، وضو را به او یاد بدهید و او را به نماز سفارش کنید. همین که فرزند وضو و نماز را یاد گرفت، خداوند او و والدینش را می‌بخشد.»[2]

بنابراین نباید به بهانۀ اینکه فرزند ما به تکلیف نرسیده، دختران خود را بی‌حجاب رها کنیم؛ زیرا دختری که نه سال با هر لباسی به خیابان آمد، به‌طور طبیعی در یک لحظه نمی‌تواند حجاب اسلامی را رعایت کند؛ همان‌گونه که اگر کسی چند سال به کاری یا به غذایی عادت کرد، نمی‌تواند در یک لحظه تغییر روش دهد.

ما باید برنامه‌های نماز را از مهد کودک و پیش از رسیدن به سن تکلیف، به روشی که مناسب با سن و حوصله آنان است، شروع کنیم و آنان را با نماز و آموزه‌‌های پیش از نماز آشنا کنیم. این آموزش‌ها باید پیوسته باشد و صدا و سیما می‌تواند نمازهای خوب مدارس را پخش کند. اگر جشن‌های تکلیف کارشناسی شده باشد، خود می‌تواند راهی برای دعوت به نماز باشد.

[1]. توبه: 84.

[2]. من لا یحضره الفقیه، ج1، ص281.