حکایت

روزی «مأمون» با همراهان خود از مسیری عبور می‌کرد. بچه‌هایی که در کوچه بازی می‌کردند، فرار کردند. اما یک نوجوان فرار نکرد. مأمون حساس شد و از او پرسید: چرا فرار نکردی؟ گفت: راه، پهن و گسترده است؛ نیازی به فرار نبود. ضمناً خلافی هم نکرده‌ام که بترسم! شما از کنار جاده بروید.

مأمون گفت: تو باید پسر امام رضا(ع) باشی. این خاندان هستند که نسل خود را این چنین شجاع و با اعتماد‌به‌نفس تربیت می‌کنند.[1]

انسان ممکن است در راه انجام وظیفه (نماز یا هر کار دیگر)، انواع طعنه و سرزنش‌ها را از نااهلان بشنود. قرآن در سوره مطففین چهار نوع سرزنش و تحقیر را که مجرمان به مؤمنان می‌گویند، بیان کرده است:

1. برنامه مجرمان آن است که به مؤمنان بخندند: «إِنَّ الَّذینَ أَجْرَمُوا كانُوا مِنَ الَّذینَ آمَنُوا یَضْحَكُون‏»؛[2]

2. هنگامی که از کنار آنان عبور می‌کنند، با چشم و ابرو غمزه می‌آیند: «وَ إِذا مَرُّوا بِهِمْ یَتَغامَزُون‏»؛[3]

3. همین‌که این مجرمان به‌سوی همفکران خود بر می‌گردند و دور هم جمع می‌شوند، عملکرد مؤمنان را تمسخر می‌کنند: «وَ إِذَا انْقَلَبُوا إِلى‏ أَهْلِهِمُ انْقَلَبُوا فَكِهین‏»؛[4]

4. اگر آنها را از دور مشاهده کنند، با اشاره، آنان را منحرف، مرتجع، اُمُّل، عقب‌مانده، سنتی و متحجر می‌خوانند و به آنان نسبت گمراهی می‌دهند: «إِنَّ هؤُلاءِ لَضالُّون‏»[5] ولی خودشان را در دنیای خیال، روشنفکر می‌پندارند؛

قرآن کریم به مؤمنان می‌گوید: این نوع برخوردها نباید در شما اثر بگذارد؛ زیرا روز قیامتی در پیش است که شما بر تخت‌های بهشتی تکیه زده، ذلت و حقارت آنان را خواهید دید و به آنها خواهید خندید: «فَالْیَوْمَ الَّذینَ آمَنُوا مِنَ الْكُفَّارِ یَضْحَكُون‏ * عَلَى الْأَرائِكِ یَنْظُرُون‏».[6]

نکتۀ دیگر در ایجاد روحیۀ شهامت در فرزندان، این است که والدین حتی اگر لغزشی از فرزند دیدند، نباید او را سرکوب کنند؛ به‌طوری که جرئت فرزند از بین برود؛ اگر در معامله، رانندگی، نوشته و سخنی، راه درست را نرفت، به‌گونه‌ای به او تذکر دهند که شهامتش از بین نرود.

حضرت علی(ع) دختری تربیت کرد به نام زینب؟عها؟؛ دختری که سخت‌ترین ضربه‌ها را دید؛ در نصف روز، شهادت برادران، فرزندان، بستگان و یاران خود را با فجیع‌ترین وضع به چشم دید؛ اسارت و حقارت را در اوج خود دید؛ اما در کوفه و شام آن‌گونه سخنرانی کرد که افکار عمومی را تغییر داد و ستون رژیم بنی‌امیه را لرزاند. سخنان زینب کبری؟عها؟ گویا عذابی ویرانگر بر پیکر رژیم بنی‌امیه بود و این است نمونه تربیت علوی.

نکتۀ تربیتی دیگر این که؛ در اسلام سفارش شده با افراد ترسو مشورت نکنید؛ زیرا آنها جرئت شما را از بین می‌برند.[7] شاید از این جمله بتوان چنین استفاده کرد که دوستی با افراد شجاع و جسور نیز در شجاعت انسان مؤثر است.

[1]. إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات؛ ج‏4 ؛ ص412.

[2]. مطففین: 29.

[3]. همان: 30.

[4]. همان: 31.

[5]. همان: 32.

[6]. مطففین: 34 و 35.

[7]. «لا تدخلنّ فی مشورتک بخیلاً و ... و لا جباناً یُضَیِّعَنّک عن الأمور». نهج‌البلاغه، نامه53.