3. آسان‌گیری

یکی از اصول اساسی در دعوت به نماز، آسان‌گیری است. قرآن می‌فرماید: ما وحی را آسان قرار دادیم تا به‌راحتی مردم متذکر شوند: «وَ لَقَدْ یَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْر».[1] شعار اصلی پیامبر (ص) هم یک جمله کوتاه با سه حرف (الف، لام و هاء) بود: «لا اله الا الله». ایشان فرمود: «قولوا لا اله الا الله تُفلِحُوا».[2]

همچنین در قرآن کریم می‌خوانیم: خداوند متعال نسبت به شما ارادۀ سخت‌گیری ندارد؛ بلکه ارادۀ آسان‌گیری دارد: «یُریدُ اللَّهُ بِكُمُ الْیُسْرَ وَ لا یُریدُ بِكُمُ الْعُسْر».[3]

در آموزش و در دعوت به حق، ما باید اساس را بر آسان‌گیری و آسان‌سازی قرار دهیم. مثلاً در آموزش، به واجبات بسنده کنیم. حتی در آموزش مستحبات نیز تمام ابعاد مستحبی را در نظر نگیریم؛ مثلاً اگر کسی می‌خواهد درباره نماز شب صحبت کند، نگوید: نماز شب یازده رکعت است، پنج تا دو رکعتی و یک، یک رکعتی بلکه بگوید می‌توان بدون سوره، نشسته یا ایستاده هم می‌توان آن ‌را به‌جا آورد. پس مستحبات نماز شب را نباید در آغاز کار مطرح کنیم؛ بلکه باید به‌تدریج آنها را بیان می‌کنیم.

این آسان‌گیری نیاز به عزم، همت و جرئتی دارد که اگر به آن توجه شود، در همه جا برکات آن را می‌بینیم؛ آسان‌گیری در ازدواج، تحصیل، مهمانی، تصویب قانون، مسافرت و امثال آن. بسیار دیده شده مساجدی که اقامه نماز در آنها ساده است، شلوغ‌تر است؛ ولی مساجدی که با مدیریت‌های سخت‌گیرانه اداره می‌شود، خلوت است.

باید آداب و رسوم و قوانینی که نه بر اساس عقل است و نه بر اساس وحی، از بین برود تا مانع حرکت نشود. مثلاً اگر مساجد ما کوچک، محکم، متعدد و در دسترس باشند، افراد بسیاری نمازشان را در مساجد خواهند خواند. ولی اگر مساجد مجلل و بزرگ و دور از دسترس باشند یا در دسترس نباشند، برای اقامه نماز در آن، مردم احساس سنگینی خواهند کرد. خداوند متعال کعبه را در گودی قرار داده که هنگام نماز، مردم در سراشیبی قرار بگیرند؛ اگر کعبه در مکان مرتفعی بود، مردم برای حضور در مسجد احساس سنگینی می‌کردند.

در قرآن کریم می‌خوانیم: همین‌که برادران یوسف(ع) از او عذر‌خواهی کردند، ایشان بدون درنگ فرمود: از همین الان هیچ گناهی بر شما نیست و همۀ برادران را یک‌جا بخشید؛ با اینکه باعث ده‌ها سال گرفتاری چاه، به بردگی فروخته شدن، فراق و کوری پدر، عشق زلیخا و تهمت و زندان و... شده بودند. «قالَ لا تَثْریبَ عَلَیْكُمُ الْیَوْمَ یَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمین‏».[4] امام سجاد (ع) نیز در دعای مکارم الاخلاق می‌فرماید: خدایا! مرا انسانی روان قرار بده: «و لین العریکة».[5]

این آسان‌گیری در کلمات، توقعات و برخوردها باید ملاحظه شود. اگر اصل آسان‌گیری در مهمانی‌ها مراعات شود، میلیون‌ها صله رحم اضافه می‌شود؛ ولی میهمانی‌های پرتکلف سبب می‌شود که دید و بازدیدها به سالی یک‌بار تبدیل شود.

اگر در محله‌ها، افراد باسواد، افراد بی‌سواد را به راحتی به شاگردی بپذیرند یا حتی در یک خانه، افراد باسواد، افراد بی‌سواد را روزی چند دقیقه آموزش دهند، هزاران میلیارد تومان در نهضت سواد‌آموزی هزینه نمی‌شد. در اکثر خانه‌هایی که افراد بی‌سواد حضور دارند، پسر یا دختر، شوهر یا همسر، داماد یا عروس باسواد هستند؛ ولی چون آسان نمی‌گیریم و حاضر نیستیم شاگردی اعضای خانواده کنیم، بودجه‌های سرسام‌آوری که می‌تواند مشکلات دیگر مردم را برطرف کند، صرف این آسان‌نگرفتن‌ها می‌شود.

[1]. قمر: 17.

[2]. بحار الأنوار، ج‏18، ص 202.

[3]. بقره: 185.

[4]. یوسف: 92.

[5]. الصحیفة السجادیة، دعای20.